DİNLER TARİHİ – YAHUDİLİK
İbrani
İbrani terimi, Yahudiler tarafından kurucu atalar olarak kabul edilen Hz. İbrahim, oğlu Hz. İshak, torunu Hz. Yakub ve onların soyundan gelenleri ifade eder (Tekvin 14/13; Tesniye 26/5).
İsrail
Yahudilere göre “İsrail” terimi, “Tanrı ile mücadele eden” anlamında Hz. Yakub’un lakabıdır. Rivayete göre Hz. Yakub, kendisini Tanrı adamı olarak tanıtan biriyle güreşmiş; bu kişi onu yenemeyince “Tanrı’yla ve insanlarla güreştin ve yendin. Bundan sonra adın Yakub değil İsrail olacak.” diyerek onu kutsamıştır (Tekvin 32). Bu olaydan sonra İbraniler, Babil Sürgünü’ne (MÖ 587) kadar İsrail ve İsrailoğulları olarak anılmıştır.
Yahudi
“Yahudi” terimi Babil Sürgünü’nden sonra ortaya çıkmıştır. Babil halkı, Yahuda bölgesinden sürgün edilen İsrailoğullarını “Yahudalı” anlamında Yahudi olarak adlandırmıştır. Bu dönemden itibaren İsrailoğulları için Yahudi, inanç sistemi için Yahudilik kavramları kullanılmaya başlanmıştır.
Mısır’dan Çıkış ve Milletleşme Dönemi (Hz. Musa Dönemi, MÖ 1300–1200)
Tevrat’a göre İsrailoğulları Mısır’da bir süre refah içinde yaşamış, ardından Firavun tarafından köleleştirilmiştir. Hz. Musa, İsrailoğullarını Firavun’un zulmünden kurtarmıştır.
Hz. Musa önderliğinde İsrailoğullarının Mısır’dan çıkarılması, Kızıldeniz’den mucizevi şekilde geçirilmesi, Sina Dağı’na ulaşmaları ve burada Tanrı ile ahitleşmeleri Yahudi tarihinde bir dönüm noktasıdır.
Bu ahit kapsamında İsrail Tanrısı Yahve tarafından Hz. Musa’ya, İsrailoğullarının uyması gereken ilahi kuralları içeren Tevrat verilmiştir.
İsrailoğulları Hz. Musa döneminde Kenan topraklarına girememiştir. Altından buzağı yapmaları ve Tanrı’ya isyan etmeleri sebebiyle kırk yıl çölde yaşamaya mahkûm edilmişlerdir.
Krallar Dönemi (MÖ 1050–900)
Bu dönemin en önemli kralları Saul, Davut ve Süleyman’dır.
Saul ilk kraldır. Golyat’ı Davut öldürmüştür.
Davut Kudüs’ü fethederek İsrail kabilelerini birleştirmiştir.
Yahudilere göre Davut ve Süleyman peygamber değil, kraldır.
Süleyman Kudüs’te Mabed’i (Bet-Hamikdaş) inşa ettirmiştir. Bu dönem Birinci Mabed Dönemi’dir.
On Emir
1. Seni Mısır’dan çıkaran Tanrı benim.
2. Başka ilahlara tapmayacaksın.
3. Cumartesi günü hiçbir iş yapmayacaksın.
4. Anne babana saygı göstereceksin.
5. Öldürmeyeceksin.
6. Zina etmeyeceksin.
7. Tanrı’nın ismini boş yere ağzına almayacaksın.
8. Çalmayacaksın.
9. Yalan şahitlik etmeyeceksin.
10. Komşunun malına tamah etmeyeceksin.
Babil Sürgünü ve İkinci Mabed Dönemi (MÖ 538 – MS 70)
Sürgünden dönen Yahudiler mabedi yeniden inşa etmiş ve İkinci Mabed Dönemi başlamıştır.
Ezra, Tevrat’ı yeniden düzenlemiş, Şabat uygulamasını tesis etmiş, kutsal soy anlayışını öne çıkarmıştır.
Bu dönemde Yahudilik sistemleşmiş, MS 70’te mabed Romalılar tarafından yıkılmıştır.
Tanrı Anlayışı ve Tanrı’nın İsimleri
Tevrat’ta Tanrı beşerî sıfatlarla anlatılır.
Tanrı’nın en kutsal ismi Yehova’dır.
Yahudiler bu ismi telaffuz etmez, YHVH şeklinde yazarlar.
Tanrı’nın iki özel ismi Yehova ve Elohim’dir.
Kutsal Kitap
Yahudi kutsal kitapları Tanah ve Talmud’dan oluşur.
Tanah; Tora (Tevrat), Neviim (Peygamberler) ve Ketuvim (Yazılar) bölümlerinden oluşur.
Ortodoks Yahudilere göre Tora ilahidir.
Mesihçilik
Mesih, ahir zamanda gelecek kurtarıcıdır.
Ortodoks Yahudilikte Mesih inancı vardır, Reformist Yahudilikte yoktur.
Ahit ve Seçilmişlik
Tanrı, İsrailoğulları ile ahit yapmış ve onları seçilmiş kavim olarak kabul etmiştir.
Hz. İbrahim’le yapılan ahit tek taraflı, Hz. Musa dönemindeki ahit çift taraflıdır.
Kutsal Topraklar
Filistin toprakları Yahudiler için kutsaldır.
Kudüs ve mabed bölgesi kutsallığın merkezi kabul edilir.
Günümüz Yahudi Akımları
Ortodoks Yahudilik geleneklere sıkı bağlıdır.
Hasidilik Ortodoks Yahudilik içinde radikal bir akımdır.
Siyonizm, Filistin’de Yahudi devleti kurmayı amaçlayan siyasi harekettir.
Dinî Ritüeller ve Bayramlar
Ritüeller günlük, haftalık (Şabat) ve yıllık olarak yapılır.
Roş-Haşana, Yom Kippur, Simha Tora ve Sukot önemli bayramlardır.
Kutsal Mekânlar
Bet-Hamikdaş (Süleyman Mabedi) Yahudiliğin en kutsal mekânıdır.
Günümüzde mabedden geriye sadece Batı Duvarı (Ağlama Duvarı) kalmıştır.
Yahudilikte “Şabat” (Cumartesi) gününün önemi nedir ve bu günde uyulması gereken temel yasaklardan iki örnek veriniz.
Yukarıdaki soru ve yaklaşık olarak dinler tarihi ders kitabının önemli kısımları dikkate alınarak,
1.dönem 2.yazılıda çıkabilecek şekilde soru örneği yazıp cevaplar mısınız, özet geçer misiiniz? Yukarıdaki soruyu da çözer misiniz?
Teşekkürler belletmen.com
