Ünite 1: Roman
Tabloda Cumhuriyet Dönemi'nden iki farklı aralık, 1980 sonrası, Türk dünyası ve dünya edebiyatından roman örnekleri okuyacağımız belirtiliyor. Bu bölümden metni yorumlama kazanımına dayalı bir soru gelecek. Bize bir metin parçası verilip bu metnin hangi döneme ait olabileceği, yazarın zihniyeti veya metindeki temalar sorulacaktır. 1923-1950 arası romanlarda daha çok Milli Mücadele ve Doğu-Batı çatışması işlenir. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Yaban romanı bu döneme iyi bir örnektir; Ahmet Celal karakteri üzerinden aydın-halk kopukluğu anlatılır. 1950-1980 arası romanlarda köyden kente göç ve aydın bunalımı ağırlıktadır. Orhan Kemal'in Murtaza romanındaki bekçi Murtaza, yasanın körü körüne savunuculuğunu yapan trajikomik bir karakterdir. 1980 sonrası romanlarda postmodernizm etkisi görülür. Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar eseri, Turgut Özben'in içsel çatışmalarını ironik bir dille yansıtır. Türk dünyası edebiyatında Cengiz Aytmatov'un Gün Olur Asra Bedel romanı, Yedigey karakteri aracılığıyla mankurtlaşma konusunu ele alır. Dünya edebiyatından ise Dostoyevski'nin Suç ve Ceza romanındaki Raskolnikov karakteri vicdan azabı ve ruhsal çatışmalarıyla öne çıkar.
Ünite 2: Tiyatro
Tiyatro ünitesinde 1950 sonrası Türk tiyatrosundan üç metin okuyacağımız ve bu bölümden iki soru geleceği yazıyor. Sorular metindeki çatışmaları ve şahıs kadrosunun özelliklerini belirleme üzerine olacak. 1950 sonrasında epik ve absürt tiyatro gibi yeni türler edebiyatımıza girmiştir. Haldun Taner'in Keşanlı Ali Destanı, epik tiyatronun en önemli örneğidir. Burada Ali karakteri üzerinden birey ve toplum çatışması işlenir. Toplum, aslında masum olan Ali'yi bir kahramana dönüştürür ve onu bu role zorlar. Turan Oflazoğlu'nun IV. Murat adlı eserinde devletin bekası ile bireysel hırslar arasındaki siyasi çatışmalar padişah IV. Murat'ın otoriter karakteri üzerinden anlatılır. Güngör Dilmen'in Midas'ın Kulakları adlı absürt oyununda ise Kral Midas'ın kibri ve sır saklama psikolojisi trajikomik bir çatışmayla sunulur. Sınavda bize bu oyunlardan bir diyalog verilip, karakterin psikolojik durumu veya diğer karakterlerle olan zıtlığı üzerinden çatışma türü sorulabilir.
Ünite 3: Deneme
Deneme ünitesinde dünya edebiyatı ile Cumhuriyet Dönemi'nden deneme örneklerinden sorumluyuz. Buradan ana düşünceyi bulma ve üslup özelliklerini belirleme olmak üzere iki soru çıkacak. Dünya edebiyatında Montaigne'in Denemeler adlı eseri, samimi ve içten üslubuyla kendi kendiyle konuşuyormuş hissi verir. Türk edebiyatında 1923-1960 arasında Nurullah Ataç, Günlerin Getirdiği gibi eserlerinde devrik cümleleri sıkça kullanarak konuşma diline yakın ve iddialı bir üslup geliştirmiştir. 1960 sonrasında ise Cemil Meriç, Bu Ülke adlı eserinde Doğu ve Batı medeniyetlerini kıyaslarken zengin bir sözcük dağarcığı ve felsefi bir dil kullanır. Sınavda bize bir deneme metni verilip yazarın asıl anlatmak istediği düşünce veya metnin anlatım özellikleri sorulacaktır.
Dil Bilgisi ve Paragraf
Dil bilgisi bölümünde metinler üzerinden imla ve noktalama ile paragrafta anlam çalışmaları yapılacağı ve buradan bir soru geleceği tabloda yer alıyor. İmla kurallarında büyük harflerin yazımı, birleşik kelimelerin ayrı veya bitişik yazılması, ki ve de bağlaçlarının yazımına dikkat etmeliyiz. Kurum, kuruluş ve kurul adlarına gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılmaması kuralı sınavlarda sıkça karşımıza çıkar. Noktalama işaretlerinde virgülün eş görevli kelimeleri ayırma ve özneyi belirtme görevleri önemlidir. Paragraf sorularında ise metnin ana fikri, anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları üzerinde durmalıyız. Sınavda bir paragraf verilip içindeki yazım yanlışı buldurulabilir ya da paragrafın anlam bütünlüğünü bozan cümle sorulabilir.
Yazma: Deneme
Sınavın yazma bölümünde bizden istediğimiz bir konuda deneme yazmamız istenecek ve bu bölüm bir soru değerinde olacak. Deneme yazarken giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine dikkat etmeli, düşüncelerimizi kanıtlama amacı gütmeden samimi bir dille aktarmalıyız. Çıkabilecek muhtemel deneme konuları arasında teknolojinin insan ilişkilerine etkisi, okuma alışkanlığının kişisel gelişime katkısı, kuşak çatışması veya sanatın toplumdaki işlevi gibi güncel konular yer alabilir. Yazımızı atasözleri veya ünlü düşünürlerin alıntılarıyla zenginleştirmek metnimizi güçlendirecektir.
MEB Ortak Yazılı Formatına Uygun Örnek Sorular ve Cevapları
Soru 1: Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Yaban romanından alınan "Benim gibi İstanbul'dan gelmiş, okumuş bir aydını bu köyde bir yabancı, bir düşman gibi görüyorlardı." cümlesinden hareketle bu metindeki temel çatışmayı ve dönemin zihniyetini açıklayınız.
Cevap 1: Bu metindeki temel çatışma aydın ile halk arasındaki kopukluktur. Cumhuriyet'in ilk yıllarında geçen bu romanda, eğitimli bir subay olan Ahmet Celal ile Anadolu köylüsü arasındaki kültürel farklar vurgulanmaktadır. Dönemin zihniyeti, Milli Mücadele yıllarının zorlukları ve Anadolu'nun o dönemki ihmal edilmişliğinin yansımasıdır.
Soru 2: Haldun Taner'in Keşanlı Ali Destanı oyununda Ali'nin kendi iç dünyası ile mahallelinin ondan beklediği rol arasındaki fark hangi çatışma türüne örnektir? Bu durum Ali'nin karakterine nasıl yansımıştır?
Cevap 2: Bu durum birey ve toplum çatışmasına bir örnektir. Ali aslında masum, sessiz ve sakin biriyken, mahalleli onu bir kahraman olarak görmek ister. Ali, hayatta kalmak ve saygı görmek için zamanla toplumun ona dayattığı bu sahte kimliği benimsemek ve o kabadayı kılığına girmek zorunda kalır.
Soru 3: Montaigne'in Denemeler'inden ve Cemil Meriç'in Bu Ülke'sinden alınan iki farklı metni üslup açısından karşılaştırdığımızda hangi farklılıkları görürüz?
Cevap 3: Montaigne'in üslubu son derece samimi, sade ve insanın kendi kendisiyle konuşmasına benzeyen içten bir yapıdadır. Cemil Meriç ise çok daha zengin bir kelime dağarcığıyla, kavramsal ve derinlikli bir üslup kullanır. Onun dili coşkulu ve entelektüel bir ağırlığa sahiptir.
Soru 4: "Türk Dil Kurumu'nun yeni yayımladığı sözlükte birçok kelimenin yazımı değişti ki herkes bu durumu konuşuyor." cümlesindeki yazım yanlışını bularak doğrusunu yazınız.
Cevap 4: Kurum, kuruluş ve kurul adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu nedenle "Kurumu'nun" kelimesi "Kurumunun" şeklinde kesme işareti kullanılmadan yazılmalıdır. Cümledeki "ki" bağlacı ayrı yazılarak doğru kullanılmıştır.
Sınav Öncesi Tekrar İçin Kısa Bilgiler
Sınav sabahı aklımızda tutmamız gereken noktalar oldukça nettir. Roman sorularında metnin hangi döneme ait olduğunu anlamak için yazarın diline ve işlediği temaya bakmalıyız. Tiyatroda Keşanlı Ali Destanı'ndaki birey-toplum çatışmasını ve şahıs kadrosunun özelliklerini unutmamalıyız. Deneme metinlerinde yazarın asıl vermek istediği mesajı paragrafın başında veya sonunda aramalı, üslup sorularında ise dilin sade mi yoksa felsefi mi olduğuna dikkat etmeliyiz. Dil bilgisi için kurum adlarına gelen eklerin ayrılmadığını hatırlamalıyız. Yazma bölümünde ise belirlediğimiz konuyu kendi düşüncelerimizle tutarlı bir şekilde ifade etmeliyiz.
