31 Mart Olayı, II. Meşrutiyet’in ilanından sonra İstanbul’da yönetime karşı yapılmış büyük bir ayaklanma ve darbe teşebbüsüdür. Rumî Takvim’e göre 31 Mart 1325’te (13 Nisan 1909) başladığı için bu adla anılmıştır. On üç gün süren ayaklanma, II. Meşrutiyet döneminin en önemli olaylarından biri olarak kabul edilir.
Ayaklanmanın sebepleri tam olarak belirlenemeyen bu olayın planlı ve bilinçli bir hareket olup olmadığı kesinlik kazanmamıştır. Ayaklanmaya katılanlar arasında eski düzeni getirmek isteyen mutlakiyet yanlıları, İttihat ve Terakki Partisi’nin uygulamalarından hoşnutsuz olan muhalefet partileri, dini gericilik propagandası yapan softalar ve kışkırtılan alaylı askerler bulunmaktaydı. Ayaklanmanın başlamasında Volkan Gazetesi Baş Yazarı Derviş Vahdet’in ve Ahrar Partisi’nin etkisi olduğu iddia edilmektedir.
Ayaklanmanın gelişimi ise şu şekilde özetlenebilir:
-
13 Nisan 1909 tarihinde Taksim Topçu Kışlası’nda bulunan Avcı Taburu isyan ederek komutanlarını tutukladı ve Sultanahmet’te bulunan Meclis-i Mebusan’a yürüdü. Burada bazı subay ve gazetecileri öldürdüler. Hükümet istifa etti ve yerine Tevfik Paşa kabinesi kuruldu.
-
14 Nisan 1909 tarihinde isyancılar padişah II. Abdülhamit’ten İttihat ve Terakki Partisi’ni dağıtmasını, meclisi feshetmesini ve şeriat hükümlerini uygulamasını istediler. Padişah bunları kabul etmedi ancak isyanı bastırmak için de bir girişimde bulunmadı.
-
15 Nisan 1909 tarihinde Selanik’te bulunan Üçüncü Ordu’ya mensup askerlerden oluşan Hareket Ordusu İstanbul’a doğru yola çıktı. Bu ordunun komutanı Mahmut Şevket Paşa, kurmay başkanı ise Mustafa Kemal’di.
-
23 Nisan 1909 tarihinde Hareket Ordusu İstanbul’a vardı ve isyancılara karşı savaşmaya başladı. Üç gün süren çatışmaların ardından isyan bastırıldı ve sıkıyönetim ilan edildi.
-
27 Nisan 1909 tarihinde meclis tarafından alınan bir kararla padişah II. Abdülhamit tahttan indirildi ve yerine V. Mehmed Reşad getirildi.
Ayaklanmanın sonuçları ise şu şekilde sıralanabilir:
-
Padişah II. Abdülhamit tahttan indirilerek Selanik’e sürgüne gönderildi. Yerine V. Mehmed Reşad tahta çıktı.
-
İsyanın liderleri ve destekçileri yargılandı. 70 kişi idam edildi, 420 kişi ise çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı.
-
İttihat ve Terakki Partisi gücünü pekiştirdi ve ülkeyi tek başına yönetmeye başladı.
-
Meclis-i Mebusan’ın yetkileri arttırıldı ve anayasada bazı değişiklikler yapıldı.
-
Osmanlı Devleti’nde rejime karşı ilk isyan olarak tarihe geçti.
