Kavram, dünyadaki nesnelerin, biçimlerin, olgu, durum ve devinimlerin dilde anlatım buluşudur. Bu anlatım tuz, ip, su; yüreklilik, çöpçatan, açlık; hasıraltı, tepeden inme, açıkgöz gibi değişik ses ve biçimlerle, değişik yollardan gerçekleşir; somut ve soyut diye nitelediğimiz kavramları oluşturur. Kavram, bir nesnenin zihindeki tasarımıdır. Bu bir yönüyle nesneye, diğer yönüyle anlama dönük bir ifadedir. Kavramın dildeki karşılığına ise terim denir. Kavramlar soyuttur ve gerçek dünyada yoktur. Benzer olan fikirleri, insanları, olayları vs. gruplandırmak için kullanılan bir sınıflamadır.
Kavramları farklı şekillerde sınıflandırabiliriz:
-
Tümel Kavram (Genel Kavram): Aynı özellikleri taşıyan ya da aynı sınıfa giren varlıkların tümünü belirten terimlere tümel kavram ya da tümel terim denir. İfadelerde “bütün,” “tüm,” “her,” “hepsi” gibi sözcükler geçiyorsa bu kavram ya da terim, tümeldir. Örneğin “ülke,” “şehir,” “hayvan” gibi kavramlar genel kavramlardır.
-
Tikel Kavram: Tikel, “parça” demektir. İfadelerde “bazı,” “kimi,” “kimisi,” “birkaç” ifadeleri geçiyorsa bu kavram ya da terim, tikeldir.
-
Tekil Kavram: Bir nesnenin zihindeki tasarımıdır. Doğrudan ya da dolaylı, her kavram nesnel bir gerçekliğe denk gelir. Burada önemli olan nokta, kavramı imgeden (hayal) ayırt etmektir. Kavramın imgeden farkı, bir nesneye ilişkin özel nitelikler değil genel nitelikler taşımasıdır. Örneğin, çocukken evde beslediğimiz tavşanı düşünmemiz, onu rengiyle, duruşuyla, görünüşüyle zihnimizde canlandırmamız bir imgedir. Ama “tavşan” kavramı geneldir ve içine tüm tavşanlar girer. Zihnimiz tek tek olan nesneleri tasarlayabildiği gibi, tek tek olan nesnelerin ortak özelliklerini de tasarlayabilir. Bu tür kavramlara genel kavram adı verilir. Eğer, arkadaş kavramından hareketle belli bir arkadaşımızın tasarımını zihnimizde canlandırıyorsak buna da özel (tekil) kavram denir.
