İlk ve Orta Çağda ticaret yolları arasında Kral Yolu, İpek Yolu, Kürk Yolu ve Baharat Yolu dünya ticaretinde önemli rol oynamıştır. Kral Yolu Ege kıyılarından başlayıp (Efes ve Sard) Mezopotamya ‘da Ninova ve Sus’a kadar uzanan ticaret yoludur. Pers İmparatoru Darius tarafından düzenlenmiştir. İpek Yolu Çin’den başlayıp Avrupa’ya uzanırken, Kürk Yolu Azak Denizi’nden başlar, İpek yoluna paralel bir şekilde Çin’e kadar devam eder. Baharat Yolu ise Hindistan’dan başlayıp Avrupa’ya uzanan yola denir.
Kral Yolu
Anadolu’da Pers İmparatoru Darius’un tarafından yaptırılmıştır. Anadolu’da, Ege Bölgesi’nde bulunan Salihli civarındaki Sardes’ten başlayıp Pers İmparatorluğu’nun başkenti Sus’a kadar uzanır. 2.600 km uzunluğundaki Kral Yolu’nun çevresindeki ekonomi merkezleri, Ege kıyısındaki önemli limanlara bağlanmıştır.
İpek Yolu
İlk ve Orta Çağlarda Çin ve Orta Doğu ile Batı ülkeleri arasındaki transit kara ticaretinde kullanılan en işlek ticaret yoludur. İpek Yolu, tarih boyunca hem geçtiği bölgeleri iktisadi açıdan kalkındırıp halkın refah seviyesini yükseltmiş hem de Doğu-Batı kültür ve uygarlıkları için bir köprü olmuştur. İpek Yolu’nun hâkimiyeti için siyasi ve askeri mücadeleler olmuştur.
İpek Yolu’ndaki güç mücadelesinin belirleyicileri Çinliler, Türkler, Moğollar, Farslar, Araplar ve Ruslardır. İpek Yolu’na hakim olan kavimler, dünya siyasetinde etkin rol oynamışlardır. Konar-göçer kavimler arasında bölgede en etkili olan iki millet Türkler ve Moğollardır. İpek Yolu, Türklerin bölgedeki manevi unsurlarla temas etmelerini sağlamıştır. İslamiyet öncesinde bölgeye egemen Türk devletleri; Hunlar, Avarlar ve Kök Türkler, İlk Türk İslam devletlerinden olan Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklu Devleti mücadele etmiştir.
Büyük Coğrafya keşifleri ve doğu ticaret yollarının okyanusa kayması İpek Yolu’nun önemini yitirmesine neden olmuştur.
Kürk Yolu
Don Nehri’nin denize döküldüğü yerden başlayıp Ural Dağları ve Güney Sibirya ormanları sınırından Altaylar’a, Sayan Dağları üzerinden Çin’e ve Amur Nehri’ne ulaşan yoldur. Bu yoldan hayvanlarla getirilen deri ve postlar, İtil Nehri vasıtasıyla Hazar Devleti’nin merkezi Hanbalık’a (Etil) buradan da Güney Sibirya’dan geçerek Avrupa’ya ve İslam ülkelerine, doğu ucu ise Türk devletlerinin merkezi olan Orhun Bölgesi’nden Çin’e kadar uzanmıştır.
Baharat Yolu
Hindistan’dan başlayarak Avrupa’ya ulaşır. Baharat yolu coğrafi keşifler sonucunda önemini kaybetmiştir. Avrupa’da ticaretinin dayandığı temelleri oluşturan ve doğuyu batıya bağlayan İpek Yolu, güneyi batıya bağlayan Baharat Yolu, kuzeyi güney ve batıya bağlayan Kürk Yolu’nun zamanla Müslüman toplulukların eline geçmesi ile Orta Çağ Avrupası iki yüzyıla yakın sürecek olan Haçlı Seferleri’ni başlatmıştır.
