Question

Timurlular döneminde Semerkant, Buhara, Herat ve Yesi (Türkistan) şehirlerinde hangi mimari yapılar inşa edilmiştir?

Answer 1

Timurlular döneminde Semerkant, Buhara, Herat ve Yesi (Türkistan) bu şehirlerde inşa edilen mimari yapıları şöyle sıralayabiliriz:

• Semerkant: Timurlular döneminde Semerkant, Timur’un başkenti ve kültür merkezi olmuştur. Semerkant’ta Timur ve ahfadı tarafından pek çok cami, medrese, türbe, darüşşifa, han ve hamam gibi mimari yapılar inşa edilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:

  • Gur-i Emir: Timur’un türbesi ve aynı zamanda Timurlu Hanedanı’nın anıt mezarıdır. 1404 yılında Timur’un ölümü üzerine oğlu Şahruh tarafından yaptırılmıştır. Türbe, mavi renkli kubbesi, mozaikleri ve çinileriyle dikkat çekmektedir.
  • Bibi Hanım Camii: Timur’un eşi Bibi Hanım adına 1399-1404 yılları arasında yaptırılan büyük bir camidir. Cami, 41 metre yüksekliğindeki giriş kapısı, 40 metre çapındaki kubbesi ve 99 metre uzunluğundaki avlusuyla görkemli bir yapıdır.
  • Registan Meydanı: Semerkant’ın merkezinde yer alan ünlü bir meydandır. Meydanın etrafında üç büyük medrese bulunmaktadır: Ulug Bey Medresesi (1417-1420), Şir Dor Medresesi (1619-1636) ve Tilla Kari Medresesi (1646-1660). Bu medreseler, mimari ve süsleme açısından benzer özellikler taşımaktadır.
  • Uluğ Bey Rasathanesi: 1421 yılında Timur İmparatorluğu’nun 4. sultanı Uluğ Bey tarafından yaptırılan 3 katlı bir gözlem evidir. Rasathane, astronomik araçlar, kütüphane ve gözlem kulesi içermekteydi. Uluğ Bey burada önemli astronomik çalışmalar yapmıştır.

• Buhara: Timurlular döneminde Buhara, Horasan bölgesinin önemli bir ticaret ve kültür merkezi olmuştur. Buhara’da Timur ve ahfadı tarafından pek çok cami, medrese, türbe, han ve hamam gibi mimari yapılar inşa edilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:

  • Kalyan Camii: 1127 yılında Karahanlılar tarafından yaptırılan ancak 1219 yılında Moğollar tarafından tahrip edilen caminin yerine 1514 yılında Şeybaniler tarafından yeniden inşa edilen büyük bir camidir. Cami, 130 metre uzunluğunda ve 80 metre genişliğindeki avlusuyla yaklaşık 12 bin kişiye ibadet imkanı sunmaktadır.
  • Mir-i Arab Medresesi: 1535-1536 yılları arasında Şeybani Han Abdüllaziz tarafından Yemenli bir âlim olan Mir-i Arab adına yaptırılan bir medresedir. Medrese, iki katlı olup iki büyük kubbe ile iki minareye sahiptir. Medrese, günümüzde hâlâ faaliyet gösteren bir İslam eğitim kurumudur.
  • İsmail Samani Türbesi: 9. yüzyılda Samaniler tarafından yaptırılan bir türbedir. Türbe, Samanilerin kurucusu İsmail Samani ve ailesinin mezarlarını içermektedir. Türbe, tuğladan yapılmış olup geometrik desenlerle süslenmiştir. Türbe, İslam mimarisinin en eski örneklerinden biridir.
  • Ark Kalesi: Buhara’nın tarihi kalesidir. Kale, 5. yüzyılda inşa edilmiş olup pek çok defa yıkılıp yeniden yapılmıştır. Kale, Timurlular döneminde de önemli bir siyasi ve askeri merkez olmuştur. Kale, 20 hektarlık bir alanı kaplamakta ve pek çok yapıyı içermektedir.

• Herat: Timurlular döneminde Herat, Timur’un torunu Şahruh’un başkenti ve kültür merkezi olmuştur. Herat’ta Şahruh ve eşi Gülbahar Hatun tarafından pek çok cami, medrese, türbe, darüşşifa, han ve hamam gibi mimari yapılar inşa edilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:

  • Cuma Camii: 1200 yılında Gurlular tarafından yaptırılan ancak 1221 yılında Moğollar tarafından tahrip edilen caminin yerine 1417 yılında Şahruh tarafından yeniden inşa edilen büyük bir camidir. Cami, 12 bin metrekarelik bir alanı kaplamakta ve zengin çini süslemeleriyle dikkat çekmektedir.
  • Musella Medresesi: 1417-1446 yılları arasında Şahruh tarafından yaptırılan bir medresedir. Medrese, iki katlı olup iki büyük kubbe ile iki minareye sahiptir. Medrese, mimari ve süsleme açısından Timurlu sanatının en güzel örneklerinden biridir.
  • Gülistan Türbesi: 1418 yılında Şahruh’un eşi Gülbahar Hatun tarafından yaptırılan bir türbedir. Türbe, Şahruh’un oğlu Muhammed Cüveynî’nin mezarını içermektedir. Türbe, sekizgen planlı olup mavi renkli kubbesiyle görkemli bir yapıdır.
  • Hoca Ahmed Yesevi Türbesi: 1449-1453 yılları arasında Şahruh’un oğlu Uluğ Bey tarafından yaptırılan bir türbedir. Türbe, Horasan bölgesinin önemli mutasavvıflarından Hoca Ahmed Yesevi’nin mezarını içermektedir. Türbe, kare planlı olup geometrik desenlerle süslenmiştir.

• Yesi (Türkistan): Timurlular döneminde Yesi (Türkistan), Timur’un oğlu Miranşah’ın başkenti ve kültür merkezi olmuştur. Yesi’de Miranşah ve ahfadı tarafından pek çok cami, medrese, türbe, han ve hamam gibi mimari yapılar inşa edilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:

  • Ahmet Yesevi Külliyesi: 14. yüzyılın sonunda Timur tarafından başlatılan ancak tamamlanamayan bir külliyedir. Külliye, Horasan bölgesinin önemli mutasavvıflarından Ahmet Yesevi’nin mezarını içermektedir. Külliye, büyük bir cami, medrese, darüşşifa ve hamam gibi yapıları kapsamaktadır.
  • Mirza Hanım Külliyesi: 15. yüzyılın başında Miranşah’ın eşi Mirza Hanım tarafından yaptırılan bir külliyedir. Külliye, bir cami, medrese, türbe ve hamam gibi yapıları içermektedir. Külliye, Timurlu mimarisinin özelliklerini taşımakta ve çini süslemeleriyle dikkat çekmektedir.
  • Rabia Sultan Türbesi: 15. yüzyılın ortasında Miranşah’ın torunu Sultan Ahmed’in eşi Rabia Sultan adına yaptırılan bir türbedir. Türbe, sekizgen planlı olup mavi renkli kubbesiyle görkemli bir yapıdır. Türbe, Rabia Sultan’ın yanı sıra Sultan Ahmed ve oğlu Sultan Mahmud’un da mezarlarını içermektedir.
  • Aksaray Camii: 15. yüzyılın sonunda Miranşah’ın torunu Sultan Mahmud tarafından yaptırılan bir camidir. Cami, kare planlı olup büyük bir kubbe ile dört minareye sahiptir. Cami, Timurlu mimarisinin son örneklerinden biridir.