Sizce filin yaşadığı bu durumun nedeni ne olabilir? Fil, birkaç santimetrelik tahta bir çubuğa bağlı olmasına rağmen neden kaçamamaktadır? Öğrenmeyi etkileyen etmenler açısından düşünecek olursanız, filin alanın dışına kaçmamayı öğrenmesinde hangi etmenler ön plandadır?

Question

Sirklerdeki gösteri için yetiştirilen filler, daha yavruyken kalın bir zincirle bacağından bir direğe bağlanır. Önceleri hayvan kaçmaya çalışır ama ne kadar uğraşırsa uğraşsın ne zinciri koparabilir ne de direği yerinden oynatabilir. Fil yavrusu ayağında zincirle büyür ve kaçamayacağını kabullenir. Özgürlük kavramını yitirir. İşte bu noktada ayağındaki zincir çözülür ve yerine konulan ince bir halatla birkaç santimetre boyunda tahtadan bir çubuğa bağlanır. Fil, bu koşullarda kolaylıkla kaçabilecek olmasına rağmen olduğu yerde kalır. Çünkü hâlâ var olduğunu sandığı zincirini asla kıramayacağına inanır. Fil büyüyünce ipten kurtarılır. Ama artık o alanın dışına çıkamayacağını öğrenmiştir.

• Sizce filin yaşadığı bu durumun nedeni ne olabilir?

• Fil, birkaç santimetrelik tahta bir çubuğa bağlı olmasına rağmen neden kaçamamaktadır?

• Öğrenmeyi etkileyen etmenler açısından düşünecek olursanız, filin alanın dışına kaçmamayı öğrenmesinde hangi etmenler ön plandadır?

Answer 1

Bu durum, filin öğrenme süreci ve davranışsal alışkanlıkları açısından ilginç bir örnektir. İşte bu konuda düşünülebilecek faktörler:

1. Öğrenilmiş Çaresizlik (Learned Helplessness):

   • Fil yavrusu, başlangıçta zincirle bağlı olduğunda kaçmaya çalışsa da başarılı olamaz. Bu deneyim, filin kaçma çabalarının sonuçsuz olduğunu öğrenmesine yol açar.
   • Daha sonra ince bir halatla bağlandığında bile fil, geçmiş deneyimlerine dayanarak kaçmaya çalışmaz. Çünkü öğrenilmiş çaresizlik, bireyin kontrolünü kaybettiğini düşünmesine ve kaçma çabalarını bırakmasına neden olabilir.

2. Klasik Koşullanma (Classical Conditioning):

   • Fil, zincirle bağlı olduğunda çevresel uyaranlarla (zincir sesi, direk) olumsuz deneyimler yaşar. Bu uyaranlar, filin kaçma isteğini bastırabilir.
   • İnce halat ve tahta çubuk ise yeni bir uyaran olup, filin bu uyaranı zincirle ilişkilendirmemesi gerekmektedir. Ancak öğrenilmiş çaresizlik nedeniyle fil, kaçma çabalarını bırakır.

3. Bilişsel Faktörler:

   • Fil, bilişsel süreçlerle (düşünme, anlama) deneyimlerini işler. Öğrenilmiş çaresizlik, filin düşünce yapısını şekillendirir ve kaçma çabalarını engeller.
   • Fil, zincirle bağlı olduğunda “kaçamam” düşüncesini içselleştirir ve bu düşünce, daha sonra bile kaçma isteğini engeller.

Sonuç olarak, filin yaşadığı bu durum, öğrenilmiş çaresizlik, klasik koşullanma ve bilişsel faktörlerin bir kombinasyonuyla açıklanabilir. Fil, fiziksel olarak kaçabilecek olsa da zihnindeki öğrenilmiş çaresizlik nedeniyle kaçma isteğini kaybetmiştir.