Question

Aşağıdaki metinde kullanılan soru ekini bulunuz. Bu ekin ünlülerinin farklı şekilde yazılmasının sebebini açıklayınız.

“Kaptan. Büyük denizlerde, dalgalı, korkunç denizlerde dolaşmak. Avrupa’ya, Amerika’ya gitmek. Ekvator’u geçerken vapurda eğlence gırla gidermiş. Doğru mu?”

“Doğru.”

“Sonra, New York limanındaki Hürriyet Heykeli. Boyu kaç metre onun? Büyük mü?”

“Bilmem.”

“Robenson Kruzoe’yi okudunuz mu siz?”

“Okudum.”

“Issız adada nasıl da yaşayabilmiş? Değil mi? Böyle şey olur mu?”

Answer 1

Metindeki soru ekleri ve ünlü değişikliklerinin açıklamaları:

1. Soru Eki:

   • “Doğru mu?”
   • “Büyük mü?”
   • “Robenson Kruzoe’yi okudunuz mu siz?”
   • “Değil mi?”
   • “Böyle şey olur mu?”

2. Ünlü Değişiklikleri ve Açıklamaları:

   • “Doğru mu?”

     • Burada “-mu” soru eki, “doğru” sözcüğüne eklenmiştir. Ünlü uyumu kurallarına göre, “-mu” ekinin ünlüleri “o” ünlüsüne uyum sağlamak için “-mu” olarak kalır.

   • “Büyük mü?”

     • “Büyük” kelimesine eklenen “-mü” soru eki, ünlü uyumu kurallarına göre “-ü” şeklinde yazılmıştır. Çünkü “büyük” kelimesindeki ünlü olan “ü” ekin ünlüye uyar.

   • “Robenson Kruzoe’yi okudunuz mu siz?”

     • Bu örnekte “-mu” soru eki, “okudunuz” fiilinin sonuna eklenmiştir. Burada ünlü değişikliği olmadığı görülür; çünkü “-mu” ekinin ünlüsü fiil köküne uymak zorunda değildir.

   • “Değil mi?”

     • “-mi” soru eki “değil” kelimesine eklenmiştir ve bu ek ünlü uyumu kurallarına göre “-i” şeklinde yazılmıştır. Çünkü “değil” kelimesindeki ünlü “i”ye uyum sağlar.

   • “Böyle şey olur mu?”

     • Burada “-mu” soru eki, “olur” fiilinin sonuna eklenmiştir ve ünlü değişikliği gözlemlenmez.

Genel Açıklama: Türkçede soru ekleri, kelimenin son ünlüsüne uyum sağlamazlar ve kendileri belirli bir ünlü ile sabittirler. Bu nedenle “-mu”, “-mü”, “-mi”, “-mı” gibi farklı şekillerde yazılırlar ve bu eklerin yazımı kelimenin son ünlüsünden bağımsız olarak sabit kalır.