Kaynaklara göre soruları cevaplayınız. Günümüzde Göbeklitepe’ye benzer inanç merkezleri var mıdır? Yazınız. Göbeklitepe’deki kazılarda ortaya çıkan "T" şekli verilmiş taşlardan o dönemde yaşamış insanların hangi becerilerinin geliştiğini söyleyebilirsiniz? Yazınız. Göbeklitepe’de yaşayan insanların sosyal hayatıyla ilgili hangi bilgilere ulaşabiliriz? Yazınız.

Question

Kaynak 1

Göbeklitepe; Şanlıurfa’nın 20 km kuzeydoğusundaki Örencik köyü yakınlarında, yaklaşık 300 m çapında, 15 m yüksekliğinde ve geniş görüş alanına hâkim bir konumda yer almaktadır. Günümüzden yaklaşık 12 bin yıl önce avcı ve toplayıcı yaşam tarzı süren insanlar tarafından inşa edilen Göbeklitepe, tarihte bilinen ilk inanç merkezidir

Kaynak 2

Göbeklitepe’den çıkarılan aslan, boğa, tilki, turna, yılan, insan tasvirli ve özel figürlerin olduğu dikili taşlar 4-6 m yüksekliğinde ve 10-14 ton ağırlığındadır. Bu dikilitaşlar, Göbeklitepe’nin yaklaşık 500 m kuzeyinde bulunan taş ocağından “T” şekli verilerek tek parça hâlinde tapınak alanına getirilmiştir.

Kaynak 3

Göbeklitepe’de insanlar yaşam sürmemiştir. Başka yerlerde yaşayarak Göbeklitepe’yi ziyaret için gelmişlerdir. Göbeklitepe’ye 50-200 km mesafede yaşayan insanlar, yılın belirli bir döneminde kısa süreli olarak buraya gelmiş, tapınma eylemi bitinceye kadar burada kalmış ve yaşadıkları yerlere dönmüşlerdir.

Göbeklitepe’nin keşfi insanların yerleşik hayata geçmesinden önce de din ve inançların var olduğunu ortaya koymuştur. Göbeklitepe’nin tepe oluşumunda tapınak katmanlarının yanı sıra doldurma toprak yığınları etkili olmuştur. Çemberimsi anıtsal yapılar, MÖ 8000 civarında bilinemeyen bir sebeple terk edilmiştir. Göbeklitepe’yi yapan insanlar; içinde her büyüklükte taş, alet parçaları, hayvan kemikleri olan toprakla bu alanı doldurup bilinçli ve hızlı bir şekilde burayı kapatmışlardır.

Kaynaklara göre soruları cevaplayınız.

Kaynak 1: Günümüzde Göbeklitepe’ye benzer inanç merkezleri var mıdır? Yazınız.

Kaynak 2: Göbeklitepe’deki kazılarda ortaya çıkan "T" şekli verilmiş taşlardan o dönemde yaşamış insanların hangi becerilerinin geliştiğini söyleyebilirsiniz? Yazınız.

Kaynak 3: Göbeklitepe’de yaşayan insanların sosyal hayatıyla ilgili hangi bilgilere ulaşabiliriz? Yazınız.

Answer 1

Kaynak 1: Günümüzde Göbeklitepe’ye benzer inanç merkezleri var mıdır? Yazınız.

Cevap: Günümüzde Göbeklitepe kadar büyük ölçekli ve karmaşık bir yapıya sahip, benzer bir amaçla kullanılan açık hava tapınaklarına rastlamak oldukça zordur. Bunun nedenleri arasında;

• Zamanın Geçmesi ve Değişim: Binlerce yıl içinde iklim değişiklikleri, doğal afetler, kültürel değişimler ve insan faaliyetleri gibi birçok faktör, bu tür yapıların yok olmasına veya toprak altında kalmasına neden olmuştur.
• Malzeme ve İnşaat Teknikleri: Göbeklitepe'de kullanılan taşlar gibi büyük ve ağır malzemeleri işleyerek bu kadar büyük yapılar inşa edebilmek, o dönem için oldukça gelişmiş bir teknoloji gerektiriyordu. Günümüzde daha farklı malzemeler ve inşaat teknikleri kullanıldığı için benzer yapılar inşa etmek hem daha kolay hem de daha az maliyetlidir.
• Dini ve Felsefi Değişimler: İnsanlık tarihi boyunca dinler ve inanç sistemleri sürekli olarak evrimleşmiştir. Bu nedenle, günümüzde geçmişteki gibi büyük taş yapılara dayalı açık hava tapınakları yerine, daha farklı mimari ve sembolik yapılara sahip ibadethaneler tercih edilmektedir.

Ancak, günümüzde de bazı kültürlerde doğayla iç içe, açık havada yapılan ritüeller ve ibadetler bulunmaktadır. Bu tür uygulamalar, Göbeklitepe'deki insanların doğa ile kurduğu ilişki ve inanç sistemleri hakkında bize bazı ipuçları verebilir.

Kaynak 2: Göbeklitepe’deki kazılarda ortaya çıkan "T" şekli verilmiş taşlardan o dönemde yaşamış insanların hangi becerilerinin geliştiğini söyleyebilirsiniz? Yazınız.

Cevap: Göbeklitepe'deki "T" şekilli taşların üretimi ve yerleştirilmesi, o dönemde yaşayan insanların aşağıdaki becerilere sahip olduğunu göstermektedir:

• Taş İşleme: Büyük ve ağır taşları kesmek, şekillendirmek ve istenilen ölçülere getirmek için özel aletler ve teknikler kullanabilme.
• Mimarlık: Bu kadar büyük ve karmaşık bir yapıyı tasarlayıp inşa edebilmek için geometrik hesaplamalar yapabilme ve mimari planlama becerilerine sahip olma.
• Mühendislik: Ağır taşları uzun mesafeler taşıyıp yerleştirmek için kaldıraç, ramp gibi basit makine sistemlerini kullanabilme ve fiziksel prensipleri anlayabilme.
• Organizasyon: Büyük bir grup insanı koordine ederek böyle bir yapıyı inşa edebilmek için güçlü bir organizasyon becerisine sahip olma.
• Sembolik Düşünce: Taşlara oyulan hayvan ve insan figürleri, o dönemdeki insanların sembolik düşünceye ve soyut kavramları ifade edebilme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Kaynak 3: Göbeklitepe’de yaşayan insanların sosyal hayatıyla ilgili hangi bilgilere ulaşabiliriz?

Cevap: Göbeklitepe'deki kazılar, o dönemde yaşayan insanların sosyal hayatı hakkında şu çıkarımlarda bulunmamızı sağlar:

• Toplumsal Birlik ve İş Birliği: Bu kadar büyük ve karmaşık bir yapıyı inşa etmek için büyük bir toplumsal organizasyon ve iş birliği gerekliydi. İnsanlar, ortak bir amaç için bir araya gelerek uzun süreli ve planlı çalışabilme yeteneğine sahipti.
• Dini İnançların Önemi: Göbeklitepe'nin bir inanç merkezi olması, dinin o dönemdeki insanların yaşamında önemli bir yer tuttuğunu göstermektedir. İnsanlar, ortak bir inanç etrafında bir araya gelerek toplumsal bir kimlik oluşturmuşlardır.
• Mevsimsel Göçler: Göbeklitepe'ye sadece belirli dönemlerde gelindiği düşünülürse, o dönemki insanların avcı-toplayıcı yaşam tarzına uygun olarak mevsimsel göçler yaptığı söylenebilir.
• Uzak Mesafelerde İletişim: Göbeklitepe'ye farklı yerlerden insanların gelmesi, o dönemde insanların uzun mesafeleri kat edebilme ve iletişim kurabilme yeteneklerine sahip olduğunu gösterir.