Bazı Türk aydın ve idarecilerinin millî mücadele sırasında manda ve himaye yönetimlerini tercih etmelerindeki etkenler sizce nelerdir?

Question

Halide Edip “Türk’ün Ateşle İmtihanı” adlı eserinde kendisinin de aktif üyesi olduğu Wilson Prensipleri Cemiyetinden bahsederken şunları söylüyordu: “Bütün dünyada kuvvetli bir tesir yapan ve yenilmiş milletlere biraz ümit veren Wilson Prensipleri bize de büyük bir tesir yaptı...”

19 Mayıs 1919 tarihli Alemdar gazetesinde Refi Cevat “Kimi İstiyoruz” başlıklı yazısında “(...) her gün bir uzvumuz koparılacağına kendimizi doktora teslim edip kurtulalım.” diyerek İngilizlerin Osmanlılara geçmişte yardımlarından örnek vererek devam etmiştir.

Mustafa Kemal büyük Nutuk’unda Türk aydın ve idarecileri arasında düşünülen, ülkenin kurtuluş çarelerinin yanında “Efendiler bu durum karşısında tek bir karar vardır o da millî hâkimiyete dayanan, kayıtsız, şartsız, bağımsız yeni bir Türk devleti kurmak!” demiştir.

a) Bazı Türk aydın ve idarecilerinin millî mücadele sırasında manda ve himaye yönetimlerini tercih etmelerindeki etkenler sizce nelerdir?

b) Millî Mücadele’de art arda kazanılan başarılar manda ve himaye fikrinde olanları nasıl etkilemiş olabilir? Açıklayınız.

Answer 1

Millî Mücadele döneminde bazı Türk aydın ve idarecilerin manda ve himaye yönetimlerini tercih etmelerinin başlıca nedenleri şunlardır:

• Yıkımın Büyüklüğü: I. Dünya Savaşı'nın Osmanlı Devleti'ni yıpratıcı etkisi, ekonomik ve sosyal alanda büyük bir çöküşe neden olmuştu. Bu durumda, dışarıdan bir desteğin gerekli olduğu düşüncesi hâkimdi.
• Batılılaşma Hayali: Batılı devletlerin gelişmişlik seviyesi ve yaşam standartları, Türk aydınları üzerinde büyük bir etki yaratmıştı. Manda ve himaye yoluyla Batılılaşmanın hızlanacağı düşünülüyordu.
• Wilson Prensipleri'nin Etkisi: ABD Başkanı Woodrow Wilson'ın ortaya attığı ve ulusların kendi kaderini tayin etme hakkını savunan prensipler, Türk aydınlarını etkilemiş ve onlara umut vermişti. Ancak bu prensiplerin uygulamada nasıl olacağı konusunda belirsizlik vardı.
• Siyasi Tecrübe Eksikliği: Osmanlı Devleti'nin yıkılmasıyla birlikte yeni bir devlet kurma deneyimi olmayan Türk aydınları, bu konuda tecrübeli Batılı devletlerin desteğini almak istemişlerdir.
• Ekonomik Zorluklar: Savaşın yarattığı ekonomik yıkım, ülkenin yeniden ayağa kalkması için dış sermaye ve teknolojinin önemini ortaya çıkarmıştır. Manda ve himaye yoluyla bu ihtiyaçların karşılanabileceği düşünülmüştür.