Buna göre Aristoteles’in yaklaşık iki bin dört yüz yıl önce belirlediği ilkelerin günümüzde hâla geçerli olmasının nedeni ne olabilir? Bu nedeni mantığın önemi açısından açıklayınız.

Question

Aristoteles, aklın ilkelerini özdeşlik, çelişmezlik ve üçüncü hâlin imkânsızlığı olarak belirlemiştir. Bu ilkeler hem bilimlerin hem de günlük yaşamda kullanılan argümanların doğruluğunun ölçütü olarak kabul edilir.

Buna göre Aristoteles’in yaklaşık iki bin dört yüz yıl önce belirlediği ilkelerin günümüzde hâla geçerli olmasının nedeni ne olabilir? Bu nedeni mantığın önemi açısından açıklayınız.

Answer 1

Aristoteles’in yaklaşık 2400 yıl önce ortaya koyduğu özdeşlik, çelişmezlik ve üçüncü halin imkansızlığı ilkeleri, günümüzde hala geçerliliğini koruyor. Bence bunun en önemli nedeni, bu ilkelerin mantığın temelini oluşturması ve mantığın da düşünme biçimimizin ve bilgi edinme yöntemlerimizin vazgeçilmez bir parçası olması.

Öncelikle bu ilkelerin ne anlama geldiğine kısaca bakalım. Özdeşlik ilkesi, bir şeyin kendisiyle aynı olduğunu söyler. Yani, "A, A'dır". Örneğin, "elma, elmadır". Çelişmezlik ilkesi, bir şeyin aynı anda hem kendisi hem de kendisinin zıttı olamayacağını ifade eder. Yani, bir şey aynı anda hem elma hem de elma olmayan bir şey olamaz. Üçüncü halin imkansızlığı ilkesi ise, bir şeyin ya bir şey olduğunu ya da olmadığını, ikisinin arasında başka bir seçeneğin olmadığını söyler. Yani, bir şey ya elmadır ya da elma değildir, "biraz elma" gibi bir durum söz konusu olamaz.

Bu ilkeler ilk bakışta çok basit gibi görünebilir. Ancak, bu basitlikleri, onları son derece güçlü ve evrensel kılıyor. Çünkü bu ilkeler, düşüncelerimizi düzenlememize, tutarlı argümanlar kurmamıza ve yanlış çıkarımlardan kaçınmamıza yardımcı oluyor. Örneğin, bir konuda çelişkili ifadeler kullanıyorsak, bu ilkeler sayesinde bir hata yaptığımızı fark edebiliriz. Aynı şekilde, bir şey hakkında kesin bir yargıya varamıyorsak, üçüncü halin imkansızlığı ilkesi bize iki seçenekten birini seçmemiz gerektiğini hatırlatır.

Bu ilkelerin bilimsel araştırmalarda da büyük önemi var. Bilim, gözlemler ve deneyler yoluyla elde edilen veriler üzerine mantıklı çıkarımlar yaparak ilerler. Bu çıkarımların doğru ve güvenilir olabilmesi için, Aristoteles’in bu temel mantık ilkelerine uygun olması gerekir. Örneğin, bir bilim insanı bir deney yaptığında, elde ettiği sonuçların çelişkili olmamasına dikkat eder. Aksi takdirde, deneyin sonuçları geçersiz sayılır.

Günlük hayatta da bu ilkeleri sürekli olarak kullanıyoruz. Örneğin, bir tartışma sırasında, karşımızdaki kişinin söylediklerinin tutarlı olup olmadığını değerlendirirken bu ilkelere başvururuz. Bir karar verirken, seçeneklerimizi mantıklı bir şekilde değerlendirmek için yine bu ilkeleri kullanırız. Yani, Aristoteles’in bu ilkeleri, sadece felsefi birer kavram olmanın ötesinde, düşünme ve akıl yürütme biçimimizin temelini oluşturuyor. Bu nedenle, yaklaşık iki bin dört yüz yıl önce ortaya konmuş olsalar bile, günümüzde hala geçerli ve önemli olmaya devam ediyorlar. Çünkü mantık, düşünce ve bilgi edinme süreçlerinin temelini oluşturduğu için, mantığın temelini oluşturan bu ilkeler de her zaman geçerli olacaktır.