Question

Tümeller ne demektir?

Answer 1

"Tümel" kelimesi aslında "genel", "evrensel" veya "külli" gibi kelimelerle aynı anlama geliyor. Yani, tek tek şeylere değil, birçok şeyde ortak olan özelliklere, kavramlara veya fikirlere işaret ediyor.

Şöyle düşünelim: Etrafımızda bir sürü farklı sandalye var. Kimi ahşap, kimi metal, kimi plastik; bazıları büyük, bazıları küçük; bazıları kırmızı, bazıları mavi. Ama hepsine "sandalye" diyoruz. İşte "sandalye" kavramı bir tümeldir. Çünkü tek bir sandalyeye değil, tüm sandalyelerde ortak olan bir özelliğe, yani oturmaya yarayan bir eşya olma özelliğine işaret ediyor.

Başka bir örnek verelim: "İnsan" kelimesi de bir tümeldir. Çünkü tek bir kişiyi değil, tüm insanlarda ortak olan özellikleri, örneğin düşünebilme, konuşabilme, iki ayak üzerinde yürüme gibi özellikleri ifade ediyor. Ayşe de, Mehmet de, Ali de birer insandır ve bu tümelin birer örneğidir.

Tümeller, felsefede çok önemli bir konu. Özellikle Orta Çağ'da "Tümeller Tartışması" diye büyük bir tartışma yaşanmış. Bu tartışmada, tümellerin gerçekte var olup olmadığı, yani zihnimizden bağımsız bir şekilde dış dünyada da var olup olmadıkları sorusu ele alınmış. Bazı filozoflar, tümellerin sadece zihnimizde var olan kavramlar olduğunu savunurken (bunlara "nominalist" deniyor), bazıları ise tümellerin gerçek ve bağımsız bir varoluşa sahip olduğunu savunmuşlar (bunlara da "realist" deniyor).

Örneğin, Platon gibi filozoflar, "güzellik" gibi tümellerin ideal bir dünyada, yani bizim algıladığımız dünyadan ayrı bir yerde, mükemmel bir şekilde var olduğuna inanıyordu. Onlara göre, dünyadaki güzel şeyler, bu ideal "güzellik" tümelinin birer yansımasıydı.

Tümellerin ne olduğunu anlamak için "tikel" ve "tekil" kavramlarını da bilmek gerekiyor. "Tikel", birden fazla ama tümünü değil, belirli bir grubu ifade eder. Örneğin, "sınıftaki öğrenciler" tikildir. Çünkü tüm öğrencileri değil, belirli bir sınıftaki öğrencileri ifade eder. "Tekil" ise, tek bir şeyi ifade eder. Örneğin, "Ayşe" tekildir. Çünkü sadece bir kişiyi ifade eder.

Toparlayacak olursak, tümeller, birçok şeyde ortak olan genel özellikleri, kavramları veya fikirleri ifade eder. Sandalye, insan, güzellik gibi kelimeler birer tümel örneğidir.