Question

Yeniçeri isyanlarının artmasının temel nedenleri nelerdir?

Answer 1

Yeniçeri isyanlarının artmasının en temel sebebi ordunun "Ocak devlet içindir" anlayışından uzaklaşıp "Devlet ocak içindir" fikrini benimsemesidir. Eskiden sadece savaşmakla görevli olan ve sıkı bir eğitimden geçen askerler zamanla disiplinlerini kaybetmişlerdir. Devşirme sisteminin bozulmasıyla birlikte orduya askerlikle hiç alakası olmayan kişiler sırf maaş alabilmek için girmeye başlamıştır. Bu durum ordunun savaşma yeteneğini azaltırken askerlerin siyasetle daha fazla ilgilenmesine yol açmıştır. Ayrıca yeniçerilerin evlenmeye ve ticaretle uğraşmaya başlaması onların asıl görevlerini unutmalarına ve kendi çıkarlarını devletin çıkarlarından üstün tutmalarına neden olmuştur.

Ekonomik sıkıntılar isyanların en büyük tetikleyicilerinden biri olmuştur. Devletin hazinesi boşaldığında veya savaşlar uzun sürüp ganimetler azaldığında yeniçerilerin üç ayda bir aldıkları ulufe isimli maaşlar ya geç ödenmiş ya da eksik verilmiştir. Daha da kötüsü devlet paranın içindeki değerli maden oranını düşürerek tağşiş denilen işlemi yaptığında yeniçeriler paranın değerinin düştüğünü fark edip ayaklanmışlardır. Padişah değişikliklerinde dağıtılan cülus bahşişi de askerler için büyük bir kazanç kapısı haline gelmiştir. Bu yüzden askerler daha fazla bahşiş alabilmek için bazen padişahları tahttan indirmeye çalışmış veya tahta geçecek olan yeni kişiyi kendileri belirlemek istemişlerdir.

Saray içindeki çekişmeler ve bazı devlet adamlarının kendi mevkilerini koruma isteği de isyanların artmasında etkili olmuştur. Kendi rakiplerini tasfiye etmek isteyen vezirler veya saray kadınları yeniçeri ağalarını kışkırtarak isyanlar organize etmişlerdir. Askerler bu sayede devlet yönetiminde söz sahibi olmuş ve istedikleri kişileri idam ettirebilecek kadar büyük bir güç haline gelmişlerdir. Eğitim seviyesi düşen ve kışlalarda boş vakit geçiren askerler halk üzerinde baskı kurmaya başlamış ve İstanbul'un güvenliğini sağlamak yerine kendileri birer güvenlik sorunu oluşturmuşlardır. Otoritenin zayıflamasıyla birlikte her memnuniyetsizlikte kazan kaldıran yeniçeriler devletin merkezi yapısını ciddi şekilde sarsmışlardır.