4. ÜNİTE, 4. BÖLÜM SÜREÇ DEĞERLENDİRME
1. Saf katı maddeye ait sıcaklık-zaman grafiğine göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a) –10 °C sıcaklıkta madde hangi hâldedir?
b) Maddenin erime noktası kaç °C’tur?
c) Maddenin buhar hâli hangi aralıklarda görülür?
ç) Maddenin kaynama noktası kaç °C’tur?
d) Maddenin erime süresi kaç saniyedir?
a- Katı
b- 40 °C
c- ç bölgesinde
ç- 80 °C
d- 100 sn
2. Saf sıvı bir maddenin ısınma grafiği yanda verilmiştir. (a) ve (b) bölümlerinde ortalama kinetik enerji ve potansiyel enerji değişimlerini açıklayınız.
a bölümünde; kinetik enerji artmıştır.
b bölümünde; kinetik enerji aynı seviyededir.
3. Gaz tanecikleri bulundukları kapta nasıl basınç oluşturur? Açıklayınız.
Gaz tanecikleri bulundukları kapta nasıl basınç oluşturur sorusunun cevabı şöyledir: Gaz tanecikleri, bulundukları kabın içinde homojen olarak dağılır ve sürekli hareket halindedir. Bu hareketler sırasında hem birbirlerine hem de bulundukları kabın yüzeyine çarparak bir kuvvet uygularlar. Bu kuvvete gaz basıncı denir ve P ile gösterilir. Gaz basıncı, birim zamanda birim yüzeye çarpma sayısıyla doğru orantılıdır. Gaz taneciklerinin hızı arttıkça çarpma sayısı da artar ve dolayısıyla basınç da artar. Gaz taneciklerinin hızı ise sıcaklıkla doğru orantılıdır. Ayrıca gaz taneciklerinin birbirine yaklaşmalarının sıkıştırmayla gerçekleşmesi, gazın hacminde küçülmeye neden olur. Hacim küçüldükçe çarpma sayısı da artar ve dolayısıyla basınç da artar.
4. Sıcaklık nedir? Tanımlayınız. Sıcaklığı artan bir gazın taneciklerinin kinetik enerjisi nasıl değişir?
Sıcaklık, bir sistemin taneciklerinin (atomlarının ya da moleküllerinin) ortalama kinetik enerjisiyle ilişkilidir. Sıcaklık arttıkça sistemin taneciklerinin ortalama kinetik enerjisi de artar, tanecikler daha hızlı hareket eder. Azaldığında taneciklerin ortalama hızı da azalır, daha yavaş hareket ederler. Sıcaklığı artan bir gazın taneciklerinin kinetik enerjisi de artar. Bu da gazın basıncını ve hacmini etkiler
5. Aşağıdaki cümlelerin sonundaki kutucuklara ifade doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
(D) a. Bir gaza basınç uygulandığında hacminde gözle görülür bir değişim gerçekleşebilir. // "Bir gaza basınç uygulandığında hacminde gözle görülür bir değişim gerçekleşebilir." önermesi doğru bir önermedir.
(Y) b. Gazları basınç uygulayarak veya sıcaklıklarını artırarak sıvılaştırabiliriz. // "Gazları basınç uygulayarak veya sıcaklıklarını artırarak sıvılaştırabiliriz." önermesi yanlış bir önermedir.
(D) c. Bir maddenin gaz hâlinin yoğunluğu katı ve sıvı hâlinden küçüktür. // "Bir maddenin gaz hâlinin yoğunluğu katı ve sıvı hâlinden küçüktür." önermesi doğru bir önermedir.
(D) ç. Maddenin taneciklerinin düzensizliği en yüksek hâl gaz hâlidir. // Maddenin 3 hali vardır. Bunlar;
- Katı
- Sıvı ve gaz'dır. Gaz istediği yöne gider.
- Katı madde'nin düzenli halidir.
- Gaz ise madde'nin düzensiz halidir.
(D) d. Gaz tanecikleri bulundukları kapta gelişigüzel hareket eder // "Gaz tanecikleri bulundukları kapta gelişigüzel hareket eder." önermesi doğru bir önermedir.
6. Aşağıda verilen cümlelerdeki noktalı yerleri uygun ifadelerle tamamlayınız.
a. Gaz taneciklerinin birim yüzeye uyguladıkları kuvvete gaz basıncı denir.
b. 1 atmosfer basınç 760 mmHg basınç değerine eşittir.
c. Maddenin taneciklerinin ortalama kinetik enerjilerinin görünümü sıcaklık olarak tanımlanır.
ç. 1 mol molekül 6,02 x 1023 tane moleküldür.
d. 6,02 x 1023 değerine, bulan bilim insanını onurlandırmak adına avagadro sayısı sayısı denir.
7. Gazların genel özellikleri ile ilgili;
I. Bulundukları kabın hacmini ve şeklini alırlar.
II. Sıvılaştırılabilirler.
III. Genleşemezler.
yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III
Gazlar, sıvılar gibi akışkandır, bulunduğu kabın şeklini alır ve sıkıştırılabilen maddelerdir. Bir kaba, mesela bir balona hava üflendiğinde gazın oluşturduğu basıncın etkisiyle balonun şiştiği gözlemlenir.
Ancak hacmi sabit olan bir kaba hava üflenmeye çalışıldığında, başarısız olunur. Çünkü gücümüz yetmez ve kap, alabileceği maksimum gazı içeri zaten almıştır. Burada gazlar, her yönde eşit büyüklükte basınç etkisi yaratır. Bu basıncın büyüklüğü aşağıdaki formül ile bulunur.
P . V = n . R . T
8. Kapalı ve sabit hacimli olan bir kapta metan (CH4(g)) ve helyum (He(g)) gazı karışım hâlinde bulunmaktadır.
Buna göre;
I. CH4 gazının hacmi kabın hacmine eşittir.
II. He gazının hacmi kabın hacmine eşittir.
III. Gaz karışımı homojendir.
yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur?
A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
Yargıları inceleyelim;
I. CH4 gazının hacmi kabın hacmine eşittir.
Yargı doğrudur. Gaz, kabın hacmi kadar dağılacaktır.
II. He gazının hacmi kabın hacmine eşittir.
Yargı doğrudur. Gaz, kabın hacmi kadar dağılacaktır. Gaz molekülleri arasındaki boşluk fazla olduğundan dolayı metan gazının varlığı He gazının hacminin kabın hacmine eşit olmasını engellemeyecektir.
III. Gaz karışımı homojendir.
Yargı doğrudur. Zaman içerisinde homojen olarak dağılacaklardır.
Dolayısıyla cevap I, II ve III olmalıdır. Bu cevap E seçeneğinde mevcuttur. Yani cevabımız E seçeneğidir.
9. Saf bir katının ısınma grafiği verilmiştir.
Buna göre;
I. Katının erime noktası 55 °C’tur.
II. Katının erime süresi 25 dakikadır.
III. Katının tamamı erimiştir.
yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III
10. Verilen grafikle ilgili;
I. Saf bir katının ısınma grafiği olabilir.
II. Saf bir sıvının ısınma grafiği olabilir.
III. Maddenin taneciklerinin kinetik enerjileri artmıştır.
yargılarından hangisi ya da hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
