1. Yetişkin bir insan günde ortalama 2-3 litre mide Mide öz suyu litrede 0,03 mol HCl içerir. Bu değer o kadar yüksektir ki yaklaşık 2 gram çinko metalini bile çözebilir. Midedeki yüksek asit, yiyeceği sindirmek ve bazı enzimleri aktive etmek içindir.
a) Asitli yiyecek ve içecekler tüketildiğinde midede oluşabilecek rahatsızlığın nedenini açıklayarak rahatsızlığı önlemek için yöntem öneriniz
b) Birçok insan yemeklerden sonra soda içer. Soda içildiğinde aşağıdaki tepkime gerçekleşir.
NaHCO3(aq) + HCl(aq)——-► NaCl(aq)+ H2O(s) + CO2(g)
Bu tepkimeye göre soda içmenin mide öz suyunu nasıl etkileyeceğini açıklayınız.
Cevap:
a) Asitli yiyecek ve içecekler tüketildiğinde midede oluşabilecek rahatsızlığın nedeni, mide asidinin normalden fazla salgılanması veya mide astarının tahriş olmasıdır. Bu durum mide ekşimesi, gastrit, ülser veya reflü gibi sorunlara yol açabilir. Rahatsızlığı önlemek için şu yöntemleri deneyebilirsiniz:
-
Asitli yiyecek ve içecekleri azaltın veya tamamen bırakın. Bunlar arasında turunçgiller, domates, sirke, kola, kahve, çay, alkol ve baharatlı yiyecekler sayılabilir.
-
Yemeklerden sonra yatmayın veya eğilmeyin. Bu şekilde mide asidinin yemek borusuna kaçmasını önleyebilirsiniz.
-
Yemeklerinizi küçük porsiyonlar halinde ve yavaş yavaş yiyin. Bu şekilde sindirimi kolaylaştırabilir ve mide asidini azaltabilirsiniz.
-
Sigara içmeyin veya bırakın. Sigara mide asidini artırır ve mide astarını tahriş eder.
-
Fazla kilolardan kurtulun. Fazla kilo karın bölgesindeki basıncı artırır ve mide asidinin yemek borusuna kaçmasına neden olur.
-
Yemeklerden sonra soda içmeyin. Soda içmek geçici olarak mide asidini nötralize edebilir, ancak daha sonra daha fazla asit salgılanmasına neden olabilir.
b) Soda içildiğinde aşağıdaki tepkime gerçekleşir:
NaHCO3(aq) + HCl(aq)——-► NaCl(aq)+ H2O(s) + CO2(g)
Bu tepkimeye göre soda içmenin mide öz suyunu nasıl etkileyeceğini şöyle açıklayabiliriz:
-
Soda içmek, mide öz suyundaki hidroklorik asidi (HCl) sodyum bikarbonat (NaHCO3) ile reaksiyona sokarak sodyum klorür (NaCl), su (H2O) ve karbondioksit (CO2) gazına dönüştürür.
-
Bu reaksiyon sonucunda mide öz suyunun pH’ı yükselir, yani daha az asidik hale gelir. Bu da geçici olarak mide ekşimesini azaltabilir.
-
Ancak, bu reaksiyon aynı zamanda karbondioksit gazı üretir, bu da midenin şişmesine ve gaz sıkışmasına neden olabilir. Ayrıca, karbondioksit gazı yemek borusuna kaçtığında tekrar hidroklorik aside dönüşebilir ve daha fazla ekşimeye yol açabilir.
-
Dolayısıyla, soda içmek mide öz suyunu kısa süreli olarak nötralize edebilir, ancak uzun vadede daha fazla soruna neden olabilir.
2. Dünya nüfusunun hızla artması, hızlı artışın getirdiği beslenme sorunu, çiftçilerin daha fazla ve daha sağlıklı ürünler yetiştirmelerini gerektirmektedir. Bu nedenle ürün kalitesini ve verimi artırmak için toprağa kimyasal gübre verilir. Kimyasal gübreler nitrat (NO3) ve sülfat (SO4″) içerir. Gübre kullanımının asit yağmurlarının oluşumunu nasıl etkileyeceğini açıklayınız.
Cevap:
Gübre kullanımının asit yağmurlarının oluşumunu etkilemesinin nedeni, gübrelerin içerdiği nitrat (NO3) ve sülfat (SO4) gibi bileşiklerin topraktan yüzey sularına ve yer altı sularına karışmasıdır. Bu bileşikler, su kaynaklarından buharlaşarak atmosfere ulaşır ve burada kükürt dioksit (SO2) ve azot oksit (NOx) gibi kirletici gazlarla reaksiyona girerek sülfürik asit (H2SO4) ve nitrik asit (HNO3) oluşturur. Bu asitler, yağmur bulutları içindeki su damlacıklarıyla birleşerek asitliğini artırır ve yağmur olarak yeryüzüne döner. Böylece, gübre kullanımı asit yağmurlarının oluşumuna katkıda bulunur.
Asit yağmurları, doğal ve insan kaynaklı pek çok zarara neden olur.
Örneğin, asit yağmurları:
-
Bitkilerin yapraklarını, iğnelerini ve köklerini tahriş eder, fotosentez kapasitesini azaltır, büyümeyi engeller ve hastalıklara karşı direncini düşürür.
-
Toprağın pH’ını düşürür, topraktaki besin maddelerini yıkar, toksik metallerin çözünmesine neden olur ve mikroorganizmaların aktivitesini bozar.
-
Göllerin, akarsuların ve yer altı sularının pH’ını düşürür, sucul ekosistemleri bozar, balık ve diğer canlıların ölümüne veya göçüne neden olur.
-
Binaların, anıtların, heykellerin ve diğer kültürel mirasların yüzeylerini aşındırır, korozyona uğratır, renklerini solturur ve deformasyona yol açar.
-
İnsan sağlığına zarar verir, solunum yollarında tahrişe, öksürüğe, astıma, bronşite ve zatürreye neden olur.
3. Saf suyun pH’ı 7 (nötr) olduğu hâlde yağmur suyunun pH’ı yaklaşık 5,6 dolayındadır. pH’ın bu değeri yağmur suyunun biraz asidik özellik taşıdığını belirtir. Kirlenmemiş yağmur suyunun neden asidik özellik taşıdığını açıklayınız.
Cevap:
Kirlenmemiş yağmur suyunun neden asidik özellik taşıdığının nedeni, atmosferde bulunan karbon dioksit (CO2) gazının yağmur suyuyla etkileşime girerek karbonik asit (H2CO3) oluşturmasıdır. Bu reaksiyon şöyle gösterilebilir:
H2O (s) + CO2 (g) g H2CO3 (s)
Karbonik asit, yağmur suyunun pH’ını 7’den (nötr) 5,6’ya (asidik) düşürür. Bu, doğal bir süreçtir ve yağmur suyunun hafif asidik olmasına neden olur.
Ancak, kirlenmemiş yağmur suyu nadiren bulunur. Çünkü atmosferde, insan faaliyetleri sonucu yayılan kükürt dioksit (SO2) ve azot oksit (NOx) gibi kirletici gazlar da vardır. Bu gazlar, yağmur suyuyla reaksiyona girerek sülfürik asit (H2SO4) ve nitrik asit (HNO3) gibi daha güçlü asitler oluşturur. Bu asitler, yağmur suyunun pH’ını daha da düşürür ve asit yağmurlarına neden olur.
4. Aşağıda evde kullanılan kimyasallar ve pH’ları verilmiştir. Buna göre kullanılan bu kimyasalları asit ve baz olarak sınıflandırarak pH çizelgesine yerleştiriniz.
Cevap:
asitler: sirke, fırın temizleyici, kireç sökücü
bazlar: çamaşır suyu, bulaşık deterjanı
