6. Ünite Ölçme ve Değerlendirme
A. Aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1. Atatürk döneminde dış politikada hangi başarılar kazanılmıştır? Belirtiniz.
-
Lozan Antlaşması ile Türkiye’nin bağımsızlığı ve egemenliği uluslararası alanda tanınmıştır.
-
Balkan Antantı ve Sadâbât Paktı ile Türkiye’nin bölgesel barış ve işbirliğine katkısı olmuştur.
-
Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki hakları güvence altına alınmıştır.
-
Hatay’ın Türkiye’ye katılması ile Türkiye’nin milli birlik ve bütünlüğü tamamlanmıştır.
-
Milletler Cemiyeti’ne üyelik ile Türkiye’nin uluslararası toplumun bir parçası olduğu gösterilmiştir.
2. Atatürk’ün belirlediği Türk dış politikasının temel ilke ve hedefleri nelerdir? Açıklayınız.
-
Barışçı olmak: Atatürk, uluslararası sorunların çözümünde barışı ilke olarak benimsemiş ve savaştan kaçınmıştır. “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözü bu ilkenin özünü ifade eder.
-
Gerçekçi olmak: Atatürk, dış politikada gerçeklere dayanan ve hayalci olmayan bir yaklaşım sergilemiştir. Türkiye’nin ulusal çıkarlarını ve gücünü göz önünde bulundurmuştur.
-
Hukuka saygılı olmak: Atatürk, dış politikada uluslararası hukuka ve meşruiyete azami önem vermiştir. Türkiye’nin haklarını korurken aynı zamanda başka ülkelerin haklarına da saygı göstermiştir.
-
İşbirliği yapmak: Atatürk, dış politikada hem bölgesel hem de uluslararası planda işbirliği ve diyalogu önde tutan bir çizgi izlemiştir. Türkiye’nin dostluk ve kardeşlik bağlarını güçlendirmeye çalışmıştır.
3. Misak-ı Millî sınırları içinde yer alan Musul’u kaybetmemizin sebepleri neler olabilir?
-
Mondros Mütarekesi: Bu mütareke ile İtilaf Devletleri’ne istedikleri yerleri işgal etme yetkisi tanınmıştır. Bu kapsamda, İngiltere 1918 yılında Musul’u işgal etmiştir.
-
Sevr Antlaşması: Bu antlaşma ile Musul’un statüsü belirsiz bırakılmış ve bir referandum yapılması öngörülmüştür. Ancak Türkiye bu antlaşmayı kabul etmemiştir.
-
Lozan Antlaşması: Bu antlaşma ile Musul sorunu Milletler Cemiyeti’ne havale edilmiştir. Türkiye, Musul’un Misak-ı Milli sınırları içinde olduğunu savunmuştur.
-
Ankara Antlaşması: Bu antlaşma ile Milletler Cemiyeti’nin kararı doğrultusunda Musul’un Irak’a bırakılması kararlaştırılmıştır. Türkiye, bu karara itiraz etmiş ancak sonuç alamamıştır.
Bu sebeplerden dolayı, Musul 3. Misak-ı Milli sınırları içinde yer almasına rağmen Türkiye’den ayrılmıştır.
4. Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin önemi ile ilgili neler söylenebilir?
-
Bu sözleşme ile Türkiye, Boğazlar üzerinde tam kontrol hakkı elde etmiştir. Bu, Türkiye’nin egemenliğini ve güvenliğini artırmıştır.
-
Bu sözleşme ile barış zamanı sivil gemilerin özgürce geçişine izin verilmiştir. Bu, Türkiye’nin uluslararası ticaretine ve işbirliğine katkı sağlamıştır.
-
Bu sözleşme ile savaş zamanı savaş gemilerinin geçişine kısıtlamalar getirilmiştir. Bu, Türkiye’nin bölgesel barış ve istikrarına katkı sağlamıştır.
-
Bu sözleşme ile Türkiye, Lozan Antlaşması’nda kabul ettiği Boğazlar Komisyonu’ndan kurtulmuştur. Bu, Türkiye’nin dış politikasında daha bağımsız ve etkin olmasını sağlamıştır.
5. Balkan Antantı’nın imzalanmasına sebep olan gelişmeler nelerdir? Belirtiniz.
Balkan Antantı, 9 Şubat 1934 tarihinde Atina’da Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanan bir uluslararası savunma antantıdır. Balkan Antantı’nın imzalanmasına sebep olan gelişmeler şunlardır:
-
1933’ten sonra Almanya’da Nazi Partisi’nin iktidara gelmesi, İtalya’nın Akdeniz’de ve Balkanlar’da genişleme çabası ve Avrupa devletlerinin silahlanma yarışına girmesi, Balkan ülkelerini güvenliklerini sağlamak için bir araya gelmeye itmiştir.
-
Balkan ülkeleri arasındaki sınır anlaşmazlıkları ve azınlık sorunları, Lozan Antlaşması’ndan sonra çözüme kavuşturulmuş ve Balkan Konferansları’nda işbirliği yapma kararı alınmıştır.
-
Balkan ülkeleri, Sovyetler Birliği’nin komünist yayılmacılığına karşı da bir savunma hattı oluşturmak istemişlerdir.
Balkan Antantı’nın amacı, Balkanlar’da barış ve istikrarı sağlamak, dış müdahalelere karşı ortak hareket etmek ve bölgesel işbirliğini geliştirmekti. Ancak antant, 1941 yılında Yugoslavya’nın Mihver Devletleri tarafından işgal edilmesiyle geçerliliğini yitirmiştir.
6. Sâdâbat Paktı’nın imzalanmasının nedenleri neler olabilir? Açıklayınız.
Sâdâbat Paktı, Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında, 8 Temmuz 1937 tarihinde Tahran’da Sâdâbat Sarayı’nda imzalanan dörtlü saldırmazlık paktıdır. Sâdâbat Paktı’nın imzalanmasının nedenleri şunlar olabilir:
-
Sınır sorunlarının kalıcı şekilde çözülmesi: Pakta üye devletlerin tümünün İran’la sınır sorunu bulunmaktaydı. Bu sorunlar Lozan Antlaşması’ndan sonra çözümlenmiş ve sınırlar belirlenmişti. Pakta üye devletler bu sınırları tanımak ve korumak istemişlerdir.
-
Bölgesel barış ve işbirliğinin sağlanması: Pakta üye devletler arasında siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve bölgede barışın korunması amaçlanmıştır. Ayrıca bölge ülkeleri arasında ortak bir savunma sistemi oluşturulması da hedeflenmiştir.
-
Dış müdahalelere karşı birlik oluşturulması: Pakta üye devletler, Avrupa’da artan faşist tehlikeye ve Sovyetler Birliği’nin komünist yayılmacılığına karşı bir güvenlik şemsiyesi oluşturmak istemişlerdir. Özellikle Türkiye, Balkan Antantı’ndan sonra Ortadoğu’da da bir ittifak kurarak dış politikasını güçlendirmek istemiştir.
7. Hatay’ın ana vatana katılması sürecinde Atatürk nasıl bir politika izlemiştir? Açıklayınız..
Hatay’ın ana vatana katılması sürecinde Atatürk şu politikaları izlemiştir:
-
Hatay’ın Türkiye’ye katılması için uluslararası alanda diplomasi yürütmüştür. Fransa, İngiltere, Sovyetler Birliği ve Arap ülkeleri ile görüşmeler yapmış ve Hatay’ın Türkiye’ye bağlanmasının bölge barışına katkı sağlayacağını savunmuştur.
-
Hatay’ın Türkiye’ye katılması için halk desteği sağlamıştır. Hatay’da yaşayan Türklerin milli bilinçlerini uyandırmak ve bağımsızlık isteklerini güçlendirmek için çeşitli faaliyetlerde bulunmuştur. Hataylı siyasetçileri, gazetecileri ve aydınları Ankara’ya davet etmiş, Hataylı öğrencilere burs vermiş ve Hataylı askerleri Türk ordusuna almıştır.
-
Hatay’ın Türkiye’ye katılması için hukuki zemin hazırlamıştır. Lozan Antlaşması’nda Hatay’ın Fransa mandasında kalmasını kabul etmiş ancak bu durumun geçici olduğunu belirtmiştir. 1936 yılında Fransa ile imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Hatay’ın özerkliğinin tanınmasını sağlamıştır. 1938 yılında ise Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması ile Hatay’ın bağımsız bir cumhuriyet olmasını ve kendi geleceğine karar vermesini sağlamıştır.
Bu politikalar sonucunda 23 Haziran 1939 tarihinde Hatay Meclisi, Hatay’ın Türkiye’ye katılma kararını almış ve 29 Haziran 1939 tarihinde de Türkiye Büyük Millet Meclisi bu kararı onaylamıştır. Böylece Hatay sorunu çözümlenmiş ve Hatay ana vatana katılmıştır.
B. Montrö Boğazlar Sözleşmesi – gerçekçilik – bilimsel düşünce – Ankara Antlaşması – iç politikadaki – dış politikada – Türkiye-Yunanistan – Türkiye-Bulgaristan – Musul – Batı Trakya”
Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan noktalı yerlere yukarıda verilen kelimelerden uygun olanları yazınız.
1 Atatürk’ün iç ve dış politikada uyguladığı temel ilke gerçekçiliktir.
2 Türkiye 1936 yılında yaklaşan savaş tehlikesine karşı Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin imzalanmasını sağlamıştır.
3 Nüfus Mübadelesi Antlaşması ile Türkiye-Yunanistan arasında imzalanmıştır.
4 Lozan Barış görüşmelerinde çözüme kavuşturulamayan en önemli sorunlardan biri Musul sorunudur.
5 Hatay sorununun Türkiye lehine çözülmesi Atatürk’ün dış politika son başarısıdır.
C. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız.
1. (D) Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya Atina’da bir araya gelerek aralarında Balkan Antantı’nı imzaladılar.
2. (D) Hatay sorunu, Atatürk’ün dış politika ilkeleri sonucunda Misak-ı Millî’ye uygun bir şekilde çözüme kavuşturulmuştur.
3. (Y) Nüfus Mübadelesi, Türkiye ile Bulgaristan arasında olmuştur.
4. (D) Hatay, 1921 Ankara Antlaşması ile Fransa’ya bırakılmıştır.
5. (Y) Sâdâbat Paktı Suriye, Türkiye, İran ve Irak arasında imzalanmıştır.
6. (D) Atatürk’ün hasta olmasına rağmen 1938 yılında Silifke, Tarsus, Mersin ve Adana gezilerine çıkması Hatay konusundaki kararlılığının bir göstergesidir.
Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1. Aşağıdakilerden hangisi Türk dış politikasının genel esasları içerisinde değerlendirilemez?
A) Bütün ulusların bağımsızlıklarına saygı duyulmuştur.
B) “Yurtta barış, dünyada barış.” ilkesi uygulanmıştır.
C) Sorunların diplomatik yollarla çözümü amaçlanmıştır.
D) Yabancı sermaye, millî çıkarlar için kullanılmıştır.
Cevap: D
2. Aşağıdakilerden hangisi 5 Haziran 1926 yılında İngiltere ile imzalanan Ankara Antlaşmasının sonuçlarından biridir?
A) Musul’un Türkiye’ye verilmesi kabul edildi.
B) Türkiye ile Suriye sınırı belirlendi.
C) Türkiye’nin dış borçları silindi.
D) Türkiye’ye Musul’un petrol gelirlerinden 25 yıllığına %10 pay verildi.
Cevap: D
3. Aşağıdakilerden hangisi Montrö Boğazlar Sözleşmesinin şartlarından biri değildir?
A) Boğazların kontrolü tamamen Türkiye’de olacak.
B) Ticaret gemileri Boğazlardan serbestçe geçemeyecek.
C) Türkiye bir savaşa girerse Boğazları istediği gibi kullanabilecek.
D) Savaş gemilerinin geçişine sınırlama getirilecek.
Cevap: B
4. 9 Şubat 1934 yılında imzalanan Balkan Antantı aşağıdaki gelişmelerden hangisi ile son bulmuştur?
A) İkinci Dünya Savaşının çıkmasıyla
B) Motrö Boğazlar Sözleşmesinin yürürlüğe girmesiyle
C) Milletler Cemiyetinin kurulmasıyla
D) Hatay’ın ana vatana katılmasıyla
Cevap: A
1934 yılında Türkiye’nin çağrısı üzerine Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya’nın da katılımıyla bir saldırmazlık antlaşması imzalanmıştır.
Bu bilgilerden yola çıkarak aşağıdaki yargılardan hangisine varılamaz?
A) Türkiye “Yurtta barış, cihanda barış.” politikasını uygulamıştır.
B) Balkan sınırları karşılıklı güvence altına alınmıştır.
C) Osmanlı Devleti’nden kalma sorunlar çözülmüştür.
D) Türkiye’nin batı sınırı güvence altına alınmıştır.
Cevap: C
6. Türkiye, Boğazlardaki egemenliğine engel olan uluslararası komisyonu kaldırmak amacıyla sorunu Milletler Cemiyetine götürerek çözmeye çalışmıştır.
• Türkiye, Hatay’ın ana vatana katılması konusundaki kararı Hatay halkının onayına bırakmıştır.
I. Evrensel – Eşitlikçi
II. Anlaşmacı – Barışçı
III. Baskıcı – Yayılmacı
Bu gelişmeler, Türkiye’nin sorunları çözme konusunda hangi yolu izlediğini kanıtlar?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III D) I, II ve III
Cevap: B
7. Türkiye'nin yabancı devletlerle görüşmeyi kabul etmediği, kendi iç sorunu olarak gördüğü konu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Musul B) Hatay C) Dış borçlar D) Yabancı okullar
Cevap: D
Lozan Konferansı’nda çözümü sonraya bırakılan Musul sorununu Türkiye, aşağıdaki hangi devletle görüşerek çözmüştür?
A) Fransa B) İngiltere C) ABD C) İtalya
Cevap: B
9. Türkiye Cumhuriyeti’nin dış politikası; Atatürkçü düşünce doğrultusunda dış ülkelerle karşılıklı eşitlik prensi dayanmaktadır. Takip edilen millî dış politika ilkelerinden bazıları şunlardır:
• Millî sınırlarımız içinde kalmak.
• Gerçekleştiremeyeceğimiz emeller peşinde koşmamak.
• Uluslararası ilişkilerde, eşitliğe dayanan karşılıklı dostluklar ve ittifaklar kurmak.
• Dış politikada bilim ve teknolojiyi yol gösterici olarak kullanmak.
Verilen ilkelere göre, Atatürk’ün dış politika anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Yayılmacı amaçlar taşır.
B) Gerçekçi ve karşılıklı eşitlik ilkesine dayanır.
C) Sorunların çözümünde kuvveti esas alır.
D) Barışçı çözümlere kapalıdır.
Cevap: B
10. – Türkiye, Boğazlardaki egemenliğine olan uluslararası oluşturulan komisyonu kaldırmak amacıyla sorunu Milletler Cemiyetine götürerek çözmeye çalışmıştır.
– Türkiye, Hatay’ın anavatana katılması konusundaki kararı Hatay halkının onayına bırakmıştır.
Bu gelişmeler, Türkiye’nin sorunlarını çözme konusunda hangi yolu izlediğini gösterir?
A) Kuvvete başvurma B) Yayılmacı C) Barışçı D) Sorun çıkarma
Cevap: C
11. Türkiye, Lozan Barış Antlaşmasında Musul Sorunu’nu çözüme kavuşturamamıştır. Ancak kısa bir süre sonra konuyu Milletler Cemiyetine ve Uluslararası Adalet Divanına götürmüş, sonuçta Milletler Cemiyeti gözetiminde yapılan Ankara Antlaşmasıyla Musul, İngiliz mandası olan Irak’a verilmiştir.
Bu bilgilerden yola çıkılarak aşağıdaki yargılardan hangisine varılamaz?
A) Türkiye, barışçı bir politika izlemiştir.
B) Musul Meselesi uluslararası platformda değerlendirilmiştir.
C) Ankara Antlaşması Türkiye ile Irak arasında yapılmıştır.
D) Ankara Antlaşması Milletler Cemiyetinin gözetiminde gerçekleştirilmiştir.
Cevap: C
12.1936 yılında, Suriye’nin bağımsızlık kazanması üzerine Hatay’ın bu ülkeye bırakabileceği ihtimalinin belirmesi Türkiye’nin konuyu Milletler Cemiyetine götürmesine neden olmuştur. Sonuçta Milletler Cemiyetinin gözetiminde yapılan halk oylaması ile 1938’de Bağımsız Hatay Devleti kurulmuştur. Yeni kurulan Hatay Devleti 1939’da mecliste aldığı bir kararla Türkiye’ye katılmıştır.
Yukarıdaki bilgilerden yola çıkılarak aşağıdaki yargılardan hangisine varılamaz?
A) Milletler Cemiyeti demokratik tercihe saygı göstermiştir.
B) Hatay halkı kendi iradesi sonucu Türkiye’ye katılma kararı almıştır.
C) Türkiye, Hatay konusunda Suriye’ye savaş açmıştır.
D) Türkiye bu sorunu çözmede barışçı bir politika takip etmiştir.
Cevap: C
