Tasavvufi düşüncenin oluşumu ve gelişimi genellikle üç ana dönemde incelenir: Züht Dönemi, Sistematik Tasavvuf Dönemi ve Tarikat Dönemi.
-
Züht Dönemi: Bu dönem, tasavvufun ilk dönemi olarak kabul edilir ve hareketin doğduğu, geliştiği ve şekillendiği bir zaman dilimidir. Bu dönemde tasavvuf, basit fakat derin, sade fakat anlamlı bir manevi hayat tarzıdır ve geniş ölçüde pratiklere dayanır, teorilere çok az yer verir.
-
Sistematik Tasavvuf Dönemi: Hicretin III. (M. IX) yüzyılından başlayarak tasavvuf sistemleşme sürecine girdi. Bu dönemde bir yandan tasavvufun ilke, kural ve yöntemleri belirlenirken, diğer yandan da doğu ve batı kültürlerinin etkilerini taşıyan kurumlar geliştirildi.
-
Tarikat Dönemi: Bu dönem, tasavvufun daha organize ve kurumsal bir yapıya büründüğü dönemdir. Bu dönemde tasavvuf, çeşitli tarikatlar aracılığıyla toplumun geniş kesimlerine yayılmış ve bu tarikatlar, İslami öğretileri ve tasavvufi düşünceleri yayma konusunda önemli bir rol oynamıştır.
Her bir dönem, tasavvufi düşüncenin gelişiminde önemli bir rol oynamış ve bir sonraki dönemin şekillenmesine katkıda bulunmuştur. Bu dönemler, tasavvufun İslam düşüncesi ve pratiği içindeki yerini ve önemini anlamamızı sağlar.
