İslam medeniyetinde öne çıkan başlıca kurumlar şunlardır:
-
Cami ve mescitler: İbadetin yanı sıra eğitim ve ilim öğrenmenin de merkezi olan yerlerdir. Hz. Muhammed ve sahabeleri mescitlerde okuma, yazma ve Kur’an öğretmişlerdir.
-
Mektepler: Çocuklara temel eğitim verilen kurumlardır. Hz. Ömer zamanında ortaya çıkmış ve daha sonra yaygınlaşmıştır.
-
Medreseler: Üniversite statüsünde eğitim veren kurumlardır. Farklı bilim dallarında uzmanlaşmış alimler yetiştirmiştir. Kurtuba, Bağdat, Horasan, Maveraünnehir, Semerkand, Buhara, Mısır, Konya, Kayseri, Sivas, Erzurum, Edirne, Elâzığ gibi şehirlerde önemli medreseler bulunmuştur.
-
Beytülhikmeler ve kütüphaneler: Bilgi evi anlamına gelen bu kurumlarda çeşitli dillerde yazılmış eserler tercüme edilmiş, saklanmış ve araştırılmıştır. Bağdat’taki Beytülhikme, İslam dünyasının en büyük kütüphanesi olmuştur.
-
Rasathaneler: Gözlem evi anlamına gelen bu kurumlarda gökyüzü ve yıldızlar incelenmiştir. Müslümanlar tarafından icat edilmiş gözlem aletleri kullanılmıştır. Örneğin, Maraga, Semerkand, İstanbul ve Kahire’de ünlü rasathaneler kurulmuştur.
