SORULAR
8. Bazı varyasyonların kalıtsal olmaması nasıl açıklanır?
Cevap:
Bazı varyasyonların kalıtsal olmaması, bu varyasyonların genetik değil, çevresel faktörlere bağlı olarak ortaya çıkmasından kaynaklanır. Kalıtsal olmayan varyasyonlar, canlıların genlerinde veya DNA parçalarında bir değişiklik olmadan, genin belirli bir özelliğini belirleyen alellerin işleyişinde meydana gelen değişikliklerdir. Bu varyasyonlar, sadece etkilenen bireyi ilgilendirir ve yavrulara aktarılmaz.
Kalıtsal olmayan varyasyonlara sebep olan çevresel faktörler arasında şunlar sayılabilir:
-
Sıcaklık: Canlıların yaşadığı ortamın sıcaklığı, canlıların metabolizma hızını, büyüme ve gelişme oranını, renk ve şeklini etkileyebilir. Örneğin, güneş ışığının deri rengini koyulaştırması, soğuk iklimde yaşayan hayvanların kürklerinin kalınlaşması kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Işık: Canlıların yaşadığı ortamın ışık miktarı, canlıların fotosentez yapma kapasitesini, göz rengini, uyku düzenini etkileyebilir. Örneğin, daha fazla güneş ışığına ulaşan bitkilerin daha çok uzaması, karanlıkta yaşayan hayvanların gözlerinin büyümesi kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Su: Canlıların yaşadığı ortamın su miktarı, canlıların su tutma kapasitesini, vücut şeklini, solunum sistemini etkileyebilir. Örneğin, kurak bölgelerde yaşayan bitkilerin su kaybını önlemek için yapraklarının küçülmesi veya dikenli olması, sucul hayvanların yüzgeçlerinin gelişmesi kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Beslenme: Canlıların aldıkları besin miktarı ve çeşidi, canlıların boyunu, kilosunu, sağlığını etkileyebilir. Örneğin, yeterli beslenemeyen insanların boyunun kısa kalması, aşırı beslenme sonucu meydana gelen obezite kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Kimyasal maddeler: Canlıların maruz kaldıkları kimyasal maddeler, canlıların hormon dengesini, bağışıklık sistemini, davranışlarını etkileyebilir. Örneğin, ilaç kullanımının kan basıncını değiştirmesi, alkol kullanımının zeka seviyesini düşürmesi kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Mekanik etkiler: Canlıların karşılaştıkları mekanik etkiler, canlıların organ ve doku kaybına uğramasına veya şekil değiştirmesine neden olabilir. Örneğin, kaza sonucu meydana gelen yara izi veya sakatlık, saç boyanması sonucu oluşan renk değişikliği kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
9. Biyolojik ıslah çalışmalarının önemini açıklayınız.
Cevap:
Biyolojik ıslah çalışmalarının önemi şunlardır:
-
Hastalıklarla mücadele: Biyolojik ıslah, canlıların genlerini iyileştirerek, hastalıklara karşı dirençli veya tedavi edici özellikler kazandırmayı amaçlar. Örneğin, bitkilerde zararlılara karşı dayanıklı çeşitler geliştirilmesi, hayvanlarda aşı ve ilaç üretimi, insanlarda genetik hastalıkların teşhisi ve tedavisi biyolojik ıslah çalışmalarının sonuçlarıdır.
-
Verimlilik artışı: Biyolojik ıslah, canlıların üretim kapasitesini artırmak için genetik iyileştirmeler yapar. Örneğin, bitkilerde daha çok ürün veren, kaliteli ve besleyici çeşitler geliştirilmesi, hayvanlarda daha çok süt, et veya yün veren ırkların oluşturulması, insanlarda vitamin ve protein gibi gerekli maddelerin üretilmesi biyolojik ıslah çalışmalarının sonuçlarıdır.
-
Genetik çeşitlilik: Biyolojik ıslah, canlıların genetik materyallerindeki değişkenliği artırarak, yeni özelliklerin ortaya çıkmasını sağlar. Örneğin, bitkilerde melezleme veya poliploitlik yoluyla yeni türler oluşturulması, hayvanlarda klonlama veya transgenik yöntemlerle yeni ırklar elde edilmesi, insanlarda gen haritalarının belirlenmesi biyolojik ıslah çalışmalarının sonuçlarıdır.
10. Son zamanlarda antibiyotik kullanımını azaltmak amacıyla sosyal medya üzerinden Sağlık Bakanlığının bilgilendirme çalışmaları, reçetesiz antibiyotik satışının yasak olması, hekimlerin gerekli olmadıkça antibiyotik ilaçları yazmamaları dikkatinizi çekmiştir. Bu durumun sebepleri nelerdir?
Cevap:
Antibiyotik kullanımını azaltmak amacıyla yapılan çalışmaların sebepleri şunlardır:
-
Bakteriyel direncin önlenmesi: Antibiyotikler, bakterilerin büyümesini veya ölmesini sağlayan ilaçlardır. Ancak antibiyotikler, gerekli olmadığı halde veya uygun doz ve sürede kullanılmadığı zaman, bakterilerin antibiyotiğe karşı direnç kazanmasına neden olabilir. Bu da antibiyotiklerin etkisiz kalmasına ve daha güçlü antibiyotiklere ihtiyaç duyulmasına yol açar. Dirençli bakteriler, daha ciddi ve tedavi edilmesi zor enfeksiyonlara neden olabilir.
-
Sağlık hizmetinin kalitesinin artırılması: Antibiyotikler, sadece bakteriyel enfeksiyonlarda etkili olan ilaçlardır. Viral enfeksiyonlarda veya alerjik reaksiyonlarda antibiyotik kullanımı gereksizdir ve fayda sağlamaz. Aksine, antibiyotiklerin yan etkileri, alerjik reaksiyonları veya ilaç etkileşimleri olabilir. Bu nedenle, antibiyotik kullanımı, doğru tanı ve uygun reçete ile yapılmalıdır. Böylece hastaların gereksiz ilaç kullanımından ve olası komplikasyonlardan korunması sağlanır.
-
Sağlık harcamalarının azaltılması: Antibiyotikler, sağlık sisteminde önemli bir maliyet unsuru oluşturur. Antibiyotik kullanımının azaltılması, hem ilaç harcamalarını hem de dirençli bakterilerin neden olduğu hastane yatışlarını ve tedavilerini azaltabilir. Bu da sağlık sisteminin verimliliğini ve sürdürülebilirliğini artırabilir.
11. Doğal seçilim ile yapay seçilimin farkları nelerdir?
Cevap:
Doğal seçilim ile yapay seçilim arasındaki farklar şunlardır:
-
Doğal seçilim, canlıların doğadaki yaşam şartlarına adaptasyon gösterenlerin yaşamasına, gösteremeyenlerin ise yok olmasına neden olan süreçtir. Doğal seçilim, doğanın kendiliğinden gerçekleştirdiği bir mekanizmadır ve canlıların genetik materyallerindeki değişikliklerden kaynaklanır. Doğal seçilim, evrimin temel bir sürecidir ve türleşmeye yol açabilir.
-
Yapay seçilim, insanlar tarafından canlılar arasındaki üstün ırkların seçilerek üretilmesi, zayıf olanların ise yok edilmesi veya azaltılmasıdır. Yapay seçilim, insanların kasıtlı olarak yaptığı bir mekanizmadır ve canlıların genetik materyallerine müdahale eder. Yapay seçilim, evrimin bir sonucu değil, bir nedenidir ve ırklaşmaya yol açabilir.
Örnek olarak, uzun boyunlu zürafaların tercih edilmesi doğal seçilim, daha çok süt veren inek ırklarının çoğaltılması yapay seçilimdir.
12. Böceklerde pestisitlere karşı oluşan direnç, pestisitin kullanılmasından önce mi sonra mı ortaya çıkmıştır?
Cevap:
Böceklerde pestisitlere karşı direnç, pestisitin kullanılmasından önce de var olan bir genetik özelliktir. Pestisit uygulaması sonucunda, dirençli biyotipler hayatta kalır ve popülasyonda yaygınlaşır. Bu şekilde pestisite karşı direnç gelişir.
Böceklerde pestisitlere karşı direnç gelişiminin hızı; zararlı canlının üreme hızına, göç durumuna, pestisit uygulama dozu gibi durumlara bağlıdır. Böceklerde pestisitlere karşı direnç çeşitli mekanizmalarla ortaya çıkabilir. Bunlar arasında morfolojik, davranışsal, fizyolojik ve genetik direnç sayılabilir. Böceklerde bulunan bazı enzimler de pestisitin zararlı etkisini azaltarak direnç gelişimine katkıda bulunabilir.
13. Bir türde pestisit direncinin kısa zamanda oluşması, türe ait hangi özellikler sayesinde gerçekleşir?
Cevap:
Bir türde pestisit direncinin kısa zamanda oluşması, türe ait şu özellikler sayesinde gerçekleşir:
-
Genetik varyasyon: Bir türün bireyleri arasında, pestisite karşı dirençli olabilen genetik farklılıklar bulunur. Bu farklılıklar, mutasyonlar, gen akışı veya yatay gen transferi gibi mekanizmalarla ortaya çıkar.
-
Doğal seçilim: Pestisit uygulaması sonucunda, pestisite karşı dirençli olan bireyler hayatta kalma ve üreme avantajı sağlar. Bu bireyler, dirençli genleri yavrularına aktarır ve popülasyonda yaygınlaşmasını sağlar. Böylece, türün pestisite karşı uyum sağlaması gerçekleşir.
-
Hızlı üreme: Bazı türler, özellikle bakteriler ve böcekler, çok hızlı bir şekilde üreyebilir. Bu sayede, pestisite karşı dirençli olan bireylerin sayısı kısa sürede artar ve pestisitin etkinliği azalır. Hızlı üreme, evrimin hızını da arttırır.
14. Endüstriyel kirliliğin ortaya çıkması sonucu güvelerin doğal seçilim yoluyla hayatta kalmasını sağlayan faktörler nelerdir?
Cevap: Mutasyon, mayoz ve döllenme sonucu oluşan koyu renk güvelerin değişen çevreye uyum sağlaması ile sayılarının artması.
15. Doğal seçilimle ilgili olarak
I. İnsanlar tarafından gerçekleştirilir.
II. Türün sahip olduğu biyolojik çeşitliliği azaltır.
III. Adaptasyonu sağlar.
IV. Kültür canlılarının üretilmesinde kullanılan yöntemdir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) I ve II B) II ve III C) I, II ve III D) I , II ve IV E) ) I, II, III ve IV
Cevap: B
