SORULAR
18. Biyoteknoloji ve genetik mühendisliğinin uygulamalarından insan hayatı açısından şu an için olumlu olan durumlar ilerleyen zamanlarda nasıl bir tehdit oluşturabilir?
Cevap: Biyoteknoloji ve genetik mühendisliğinin uygulamaları, insan hayatı açısından şu an için olumlu olan durumlar ilerleyen zamanlarda şu gibi tehditler oluşturabilir:
-
Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları, insan sağlığına faydalı olan ilaç, hormon, aşı, antikor gibi maddelerin üretimini kolaylaştırmaktadır. Ancak bu maddelerin yan etkileri, alerjenik veya toksik etkileri, uzun vadede insan sağlığına zarar verebilecek mutasyonlara neden olabileceği gibi, biyoterörizm gibi kötü amaçlarla kullanılması da mümkündür.
-
Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları, tarımda verimliliği artırmak, hastalık ve zararlılara dirençli bitkiler üretmek, besin değeri yüksek gıdalar elde etmek gibi amaçlarla kullanılmaktadır. Ancak bu uygulamaların çevreye, biyolojik çeşitliliğe, ekosistem dengesine ve gıda güvenliğine olumsuz etkileri olabilir. Genetiği değiştirilmiş bitkilerin doğal bitkilerle melezlenmesi, genetik kirlenmeye, genetik erozyona, yabancı otlara veya zararlılara karşı direncin azalmasına yol açabilir.
-
Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları, hayvanlarda da kullanılmaktadır. Hayvanların genetiğinin değiştirilmesi, daha hızlı büyüyen, daha verimli veya daha sağlıklı hayvanlar elde etmek için yapılabilir. Ancak bu uygulamaların hayvan refahına, hayvan haklarına ve insan sağlığına etkileri göz ardı edilmemelidir. Klonlama gibi yöntemlerle üretilen hayvanların genetik çeşitliliği azalabilir, hastalıklara daha duyarlı hale gelebilir veya beklenmedik özellikler gösterebilir .
19. Gen terapisi nedir? Açıklayınız.
Cevap: Gen terapisi, genetik bir hastalığı tedavi etmek için DNA’nın hastaya verilmesidir. Yeni DNA genellikle hastalığa neden olan bir mutasyonun etkilerini düzeltmek için işleyen bir gen içerir. Gen terapisi, hastalığın tedavisinde veya önlenmesinde DNA bölümlerinin (genellikle genlerin) kullanılmasıdır.
Gen terapisini gerçekleştirmek için çeşitli teknikler vardır. Bunlar:
-
Gen arttırma terapisi: Bu, bir genin bir protein gibi işlev gören bir ürün üretmesini engelleyen bir mutasyonun neden olduğu hastalıkları tedavi etmek için kullanılır. Bu terapi, kayıp genin işlevsel bir versiyonunu içeren DNA’yı hücreye geri ekler. Yeni gen orijinalde eksik olan proteinin yerini alacak yeterli seviyede işleyen bir ürün üretir.
-
Gen engelleme terapisi: Bu, uygunsuz gen aktivitesinin yol açtığı bulaşıcı hastalıklar, kanser ve kalıtsal hastalıkların tedavisi için uygundur. Amaç aşağıdakileri içeren bir geni tanıtmaktır: Başka bir genin ifadesini engeller. Başka bir genin ürününün aktivitesine müdahale eder. Bu terapinin temelinde; hastalıkla ilgili hücrelerin büyümesini teşvik eden bir genin aktivitesini ortadan kaldırmak amaçlanır.
-
Belirli hücrelerin öldürülmesi: Bu, bazı hücre gruplarını yok ederek tedavi edilebilen kanser gibi hastalıklar için uygundur. Amacı, hastalıklı bir hücreye o hücrenin ölmesine neden olan DNA eklemektir. Bu, iki yoldan biriyle elde edilebilir: Eklenen DNA, hastalıklı hücreleri öldüren oldukça toksik bir ürün üreten bir “intihar” geni içerir. Eklenen DNA, hastalıklı hücrelerde vücudun doğal bağışıklık sistemi tarafından saldırıya uğramak üzere hücreleri işaretleyen bir proteinin ifadesine neden olur.
20. Toplam 600 nükleotitten oluşan bir genin kontrol ettiği protein sentezinde
a) En fazla kaç tane amino asit kullanılır?
b) En fazla kaç çeşit amino asit kullanılır?
c) En fazla kaç tane tRNA görev yapar?
21. Protein sentez aşamaları aşağıdaki görsel üzerinde gösterilmiştir. Protein sentezi ile ilgili aşağıda verilen kavramları görsel üzerindeki boşluklara yazınız.
-
Cevap: 1. transkripsiyon, 2. mRNA, 3. tRNA amino asit kompleksi, 4. translasyon, 5. polipeptit
