12 Mart Muhtırası ve 12 Eylül Darbesi’nin demokratik yaşama olumsuz etkileri şunlardır:
-
Siyasi partilerin kapatılması: 12 Mart Muhtırası sonrasında 1971 yılında Cumhuriyet Halk Partisi dışındaki bütün siyasi partiler kapatılmıştır. 12 Eylül Darbesi sonrasında ise 1981 yılında 12 Eylül öncesinin siyasi partileri temelli kapatılmıştır.
-
Siyasi liderlerin yasaklanması: 12 Mart Muhtırası sonrasında Süleyman Demirel, Bülent Ecevit, Alparslan Türkeş ve Necmettin Erbakan gibi siyasi liderler siyasetten men edilmişlerdir. 12 Eylül Darbesi sonrasında ise aynı liderlerin yanı sıra Türkan Akyol, Erdal İnönü, Necdet Calp gibi siyasi liderler de siyasetten men edilmişlerdir.
-
Siyasi hakların kısıtlanması: 12 Mart Muhtırası sonrasında seçimler askıya alınmış, sıkıyönetim ilan edilmiş, basın sansürlenmiş, sendikalar baskı altına alınmıştır. 12 Eylül Darbesi sonrasında ise seçimler askıya alınmış, sıkıyönetim ilan edilmiş, basın sansürlenmiş, sendikalar baskı altına alınmıştır.
-
İnsan haklarının ihlali: 12 Mart Muhtırası sonrasında sol görüşlü kişi ve örgütlere yönelik Balyoz Harekâtı başlatılmış, binlerce kişi gözaltına alınmış, işkence görmüş, mahkûm edilmiş veya idam edilmiştir. 12 Eylül Darbesi sonrasında ise sağ ve sol görüşlü kişi ve örgütlere yönelik operasyonlar yapılmış, binlerce kişi gözaltına alınmış, işkence görmüş, mahkûm edilmiş veya idam edilmiştir.
Bu olumsuz etkileri kıyasladığımızda şu noktalar dikkat çekmektedir:
-
12 Mart Muhtırası bir askerî müdahale olmasına rağmen anayasayı askıya almamış, parlamentoyu feshetmemiş ve sivil bir hükûmet kurulmasına izin vermiştir. 12 Eylül Darbesi ise bir askerî darbe olup anayasayı askıya almış, parlamentoyu feshetmiş ve askerî bir hükûmet kurmuştur.
-
12 Mart Muhtırası CHP’yi kapatmamış ve CHP’nin reform hükûmeti kurmasına imkân tanımıştır. 12 Eylül Darbesi ise CHP dahil bütün siyasi partileri kapatmış ve yeni siyasi partilerin kurulmasını engellemiştir.
-
12 Mart Muhtırası daha çok sol görüşlü kişi ve örgütleri hedef almıştır. 12 Eylül Darbesi ise hem sağ hem de sol görüşlü kişi ve örgütleri hedef almıştır.
