Kanun-i Esasi ile Cumhuriyet Dönemi Anayasaların temel farkları şunlardır:
-
Rejim farklılığı: Kanun-i Esasi, Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk ve son anayasasıdır. Bu anayasada devletin yönetim şekli monarşi olarak belirlenmiştir. Padişah devletin başı ve halife olarak tanımlanmıştır. Cumhuriyet Dönemi Anayasaları ise Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ilan eden anayasalardır. Bu anayasalarda devletin yönetim şekli cumhuriyet olarak belirlenmiştir. Devlet başkanı seçimle işbaşına gelen cumhurbaşkanıdır.
-
Millet farklılığı: Kanun-i Esasi, Osmanlı İmparatorluğu’nu oluşturan çeşitli milletlerin haklarını tanımıştır. Bu anayasada milletlerin kendi dillerini konuşma ve kendi din kurallarına göre yargılanma serbestliği vardır. Cumhuriyet Dönemi Anayasaları ise Türk milletinin birliğini ve bütünlüğünü vurgulayan anayasalardır. Bu anayasalarda devletin dili Türkçe, resmi bayrağı al bayrak, milli marşı İstiklal Marşı ve başkenti Ankara olarak belirlenmiştir.
-
Din-devlet ilişkisi: Kanun-i Esasi, Osmanlı İmparatorluğu’nun bir İslam devleti olduğunu kabul etmiştir. Bu anayasada padişah halife sıfatıyla İslam dünyasının lideri olarak görülmüştür. Şeriat kanunları devletin temel kaynağı olarak kabul edilmiştir. Cumhuriyet Dönemi Anayasaları ise Türkiye Cumhuriyeti’nin laik bir devlet olduğunu ilan etmiştir. Bu anayasalarda din ve vicdan özgürlüğü güvence altına alınmıştır. Din ve devlet işleri birbirinden ayrılmıştır.
-
Kuvvetler ayrılığı: Kanun-i Esasi, yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin padişahta toplandığı bir sistem öngörmüştür. Bu anayasada Meclis-i Umumi adında iki kamaralı bir parlamento kurulmuştur. Ancak bu parlamento padişahın iradesine bağlıdır. Padişah parlamentoyu açma, kapatma ve feshetme yetkisine sahiptir. Cumhuriyet Dönemi Anayasaları ise yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin ayrı organlara verildiği bir sistem öngörmüştür. Bu anayasalarda TBMM tek kamaralı bir parlamento olarak kurulmuştur. TBMM millet egemenliğinin temsilcisidir. Yürütme yetkisi cumhurbaşkanı ve bakanlar kuruluna verilmiştir. Yargı yetkisi ise bağımsız mahkemelere verilmiştir.
