Şark Meselesi (Doğu Sorunu), Osmanlı Devleti’nin zayıflaması ve gerilemesi karşısında Avrupalı devletlerin bu devleti yıkma ve paylaşma gayretlerini ifade eden bir terimdir.
Şark Meselesi kapsamında Avrupalı devletlerin Orta Doğu’ya yönelik politikaları şunlardır:
-
Rusya, Osmanlı Devleti’nden toprak kazanmak ve sıcak denizlere inmek için sürekli savaş açmıştır. Ayrıca Ortodoks Hristiyanların hamisi olma iddiasıyla Balkanlar ve Ortadoğu’daki Rum ve Ermenileri kışkırtmıştır.
-
İngiltere, Rusya’nın ilerlemesini engellemek ve Hindistan’a giden yolu korumak için Osmanlı Devleti’ne zaman zaman destek vermiştir. Ancak İngiltere de Mısır, Kıbrıs, Aden gibi stratejik yerleri işgal etmiş ve petrol bölgelerine hakim olmaya çalışmıştır.
-
Fransa, Katolik Hristiyanların koruyucusu olma iddiasıyla kutsal yerler sorununu gündeme getirmiş ve Lübnan, Suriye gibi yerlerde nüfuz kurmaya çalışmıştır. Ayrıca Cezayir, Tunus ve Fas gibi Kuzey Afrika ülkelerini sömürgeleştirmiştir.
-
Avusturya-Macaristan, Balkanlar’da Osmanlı Devleti’nin topraklarını ele geçirmeye çalışmıştır. Ancak bu bölgedeki milliyetçilik hareketleriyle karşılaşmıştır.
-
Almanya, Osmanlı Devleti’ni müttefiki olarak görmüş ve ona askeri ve ekonomik yardım yapmıştır. Ancak Almanya da Berlin-Bağdat Demiryolu projesiyle Ortadoğu’da etkin olmaya çalışmıştır.
