Tanzimat, Osmanlı İmparatorluğu’nda 1839 yılında Gülhane Hatt-ı Şerifi’nin okunmasıyla başlayan modernleşme ve yenileşme döneminin adıdır. Sözcük anlamı “düzenlemeler, reformlar” demektir. Tanzimat dönemi 1876’da II. Abdülhamit’in tahta çıkması ve Meşrutiyet’in ilanıyla sona ermiştir.
Tanzimat döneminde Osmanlı Devleti Batı’nın örnek alındığı birçok ıslahat hareketine girişmiştir. Bu ıslahatların amacı devletin yönetimini iyileştirmek, hukukun üstünlüğünü sağlamak, toplumsal adaleti artırmak, ekonomik gelişmeyi teşvik etmek ve devletin çöküşünü önlemekti.
Tanzimat döneminde yapılan ıslahatların başlıcaları şunlardır:
-
Hukuk alanında: Tanzimat Fermanı ile hukukun üstünlüğü ilkesi benimsenmiş, Islahat Fermanı ile gayrimüslimlere eşit haklar tanınmış, Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliye kurulmuş, ceza ve ticaret kanunları Fransa model alınarak yenilenmiştir.
-
Mali alanda: Vergi sistemi düzenlenmiş, bütçe hazırlanmış, Düyun-u Umumiye kurulmuş, ticaret anlaşmaları yapılmıştır.
-
Askeri alanda: Nizam-ı Cedid ve Asakir-i Mansure-i Muhammediye orduları kurulmuş, zorunlu askerlik getirilmiş, askeri okullar açılmıştır.
-
Eğitim alanda: Eğitim reformları yapılmış, Darülfünun kurulmuş, yabancı dil öğrenimi teşvik edilmiştir.
-
Sanayi alanda: Sanayileşme hamlesi başlatılmış, devlet eliyle bazı atölyeler oluşturulmuştur.
