Tarih için bulabileceğiniz kaynaklar gayet fazladır ama bunlardan bazıları güvenilirdir. Bu kadar kaynak varken güvenilir kaynaklar bulmak tarihçiler için zorlaşmıştır ve bir sınıf ayrımını zorunu hale getirmiştir. Bir de tarih herhangi bir deney gibi bir şeyin sonucunda çıkmadığından dolayı tarihin belirlenmesi için sadece kaynaklardan yararlanabilir. Bu sebeplerden dolayı tarihin belirlenmesinde rol alan kaynaklar sınıflandırılmıştır. Tarihin kaynakları; yazılı kaynaklar, sözlü kaynaklar, kalıntılar, çizili sesli ve görüntülü kaynaklar, birinci elden kaynaklar ve ikinci elden kaynaklar olmak üzere ayrılır. Yazılı kaynaklar adı üstünde yazılı olan kaynaklar yani kitabeler otobiyografiler, hatıralar, fermanlar, antlaşmalar, mektuplar, kanunlar, sözlükler, şiirler ve paralar olarak söyleyebiliriz.
Sözlü kaynaklar ise eskiden birinin söylediği ve günümüze kadar gelebilmiş kaynaklar yani destanlar, hikâyeler, efsaneler, mitoslar, şiirler ve atasözleri olarak söylenebilir. Kalıntılar ise arkeolojik çalışmalar sonucunda elde edilen kaynakalardır. Bu kaynaklar sadece binalar değil, arkeolojik çalışmalar sonucu ortaya çıkan silahlar, giysiler ve ev eşyaları gibi aletleri de içerir. Çizili sesli ve görüntülü kaynaklar ise eski haritalar, kasetler, plaklar, resimler, minyatürler, fotoğraflar, heykeller, filmler, ses kasetleri gibi örnekler verebiliriz. Bu kaynakların yanı sıra daha genel olan kaynak türü olan birinci elden kaynaklar ve ikinci elden kaynaklar vardır.
Bunlar yukarıda örneğini verdiğimiz ve aşağıda daha da detaylı bahsedeceğimiz kaynaklara göre daha genellerdir ve içlerinde daha fazla kaynak barındırırlar. Birinci elden kaynaklar, anlattığı veya açıklama getirdiği olayın yaşandığı dönemde yapılmış yani o döneme ait kaynaklardır. Birinci elden olan kaynaklara Orhun Kitabeleri örnek verilebilir. Çünkü zamanını anlatan bir kaynaktır. Örneğin geçmişte yaptığı bir saldırıyla veya yaptığı kötü bir şeyle alakalı çıkarıldığı mahkemede konuşulanların yazıldığı mahkeme kağıtları da birinci elden kaynaklar olarak sayılır. Yani birinci elden kaynak olması için zamanını anlatması gerekir. İkinci elden kaynaklar ise anlattığı veya açıklama getirdiği olayın yaşandığı zamandan sonra yaşanan olaylardır veya birinci elden kaynaklardan türetilmiş kaynaklardır. Bu kaynağa örnek olarak Atatürk’ün yazdığı ve cumhuriyetin kurulmasını anlatan “Nutuk” kitabı ikinci elden kaynak olarak değerlendirilir çünkü cumhuriyetin kurulduğu dönemden sonra yazılmış bir kitaptır.
Tarihi Kaynaklara Örnekler
Yukarıda bir sürü kaynak türü ve o kaynak türleri nelerdir onları konuştuk. Peki hangi tarz kaynaklar hangi tür sınıfına girer ve hangi türdeki kaynaklara daha çok rastlanır gibi soruları yanıtlamış olacağız. Tarihin kaynakları yazılı, sözlü, sesli, çizili, görüntülü, gerçek eşya ve nesneler, kalıntılar kategorilerinde incelenmektedir.
Yazılı Kaynaklar
İlk başta yazılı kaynaklardan başlayalım çünkü en çok rastlayabileceğimiz kaynak yazılı kaynaklardır. Bu kaynak türüne örnek olarak gazeteler, arşivler, makaleler, dergiler, edebi eserler, kanunlar, kararnameler, devletin yaptığı antlaşmalar, faturalar, yazışmalar kısacası akla gelebilecek olan tarih ile alakalı her türlü yazılı nesne yazılı kaynak olarak sayılır.
Sözlü Kaynaklar
Sözlü kaynaklar ise yazılı kaynaklara nazaran daha az güvenilirdir çünkü söz uçar yazı kalır. Sözlü kaynaklar genel olarak insanların söylediği sözlerden oluşmaktadır. Sözlü kaynaklara örnek olarak söylenmiş ve dilden dile gelmiş şiirler, hikayeler, efsaneler, mitoslar, destanlar, fıkralar ve atasözleridir. Dediğim gibi sözlü kaynaklar çokta güvenilir kaynaklar değildir çünkü günümüze gelene kadar değişme olasılığı çok fazladır.
Kalıntılar
Kalıntılara gelecek olursak, kalıntılar genel olarak güvenilir kaynaklar diyebiliriz çünkü araştırmacılar tarafından onaylanmış eskiye ait nesnelerdir. Artık teknoloji sayesinde sadece bir tane kemik sayesinde canlının bütün vücuduyla alakalı bilgi edinilebilmektedir ve bu kalıntıları ayrı değerli hale getirmiştir. Bu kalıntılar sadece bir kemik olmasına gerek yok. Her türlü cisim olabilir.
Nesneler
Nesneler ise yine yazılı kaynaklar gibi çok geniş bir kaynak türüdür. Tarihle alakalı gerek bir silah olsun gerek bir saat olsun gerek de bir kağıt parçası olsun, bir nesne olduğundan dolayı bu kaynak türüne girer diyebiliriz.
Çizili Kaynaklar
Çizili kaynaklara örnek verecek olursak eski insanların mağaralara çizdikleri resimler, rönesans dönemini anlatan bir tablo veya yine tarihi bir olayı anlatan herhangi bir çizim olabilir. Zaten adından da anlaşılacağı üzere çizim olmak zorundadır.
Sesli Kaynaklar
Sesli kaynaklar ise bir devlet başkanının halkına seslenmek için konuşması gibi kaynaklar olabilir. Örneğin Trump, halkına seslenmek için sahne başına geçip konuşmaya başlarsa bu hem görüntülü kaynak hemde sesli kaynak olur.
Görüntülü Kaynaklar
Sona kalan kaynak ise görüntülü kaynaktır. Bir askerin bir tank yanında çekilmiş fotoğrafı, bir başkanın yaptığı bir yenilik ile alakalı yayınladığı bir fotoğraf yada bir roketin uzaya çıkarken çekildiği bir video görüntülü kaynağa girer.
