Danişmentliler Beyliği ya da diğer adıyla Danişmendliler, 1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Anadolu’nun doğu bölümünde kurulmuş bir Türkmen beyliğidir. Beyliğin kurucusu Danişment Gazi’dir. Beylik, 1080-1178 yılları arasında varlığını sürdürmüştür. Beylik, Sivas merkez olmak üzere Tokat, Amasya, Niksar, Malatya, Kayseri ve çevrelerine egemen olmuştur. Beylik, Büyük Selçuklu Devleti’nin komutanlarından olan Danişment Gazi’nin oğulları tarafından dört kol halinde yönetilmiştir. Bu kollar şunlardır:
-
Sivas kolu: Danişment Gazi’nin oğlu Melik Gazi tarafından kurulmuştur. Başkenti Sivas’tır. 1142 yılında Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlanmıştır.
-
Tokat kolu: Danişment Gazi’nin oğlu Yağıbasan tarafından kurulmuştur. Başkenti Tokat’tır. 1144 yılında Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlanmıştır.
-
Malatya kolu: Danişment Gazi’nin oğlu Emir Nizamettin tarafından kurulmuştur. Başkenti Malatya’dır. 1178 yılında Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlanmıştır.
-
Kayseri kolu: Danişment Gazi’nin oğlu Emir Aynüddin tarafından kurulmuştur. Başkenti Kayseri’dir. 1178 yılında Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlanmıştır.
Danişmentliler Beyliği, ilmi ve kültürel faaliyetler bakımından da önemli bir yer tutmuştur. Danişmentlilerden günümüze kadar gelen tarihi eserler arasında şunlar sayılabilir:
-
Kayseri Ulu Camii: Melik Gazi tarafından yaptırılmıştır. Anadolu’daki ilk ulu camidir.
-
Niksar Ulu Camii: Yağıbasan tarafından yaptırılmıştır. Anadolu’daki en eski ahşap minareye sahiptir.
-
Çukur Medrese: Yağıbasan tarafından yaptırılmıştır. Anadolu’daki ilk medresedir.
-
Niksar Yağıbasan Medresesi: Yağıbasan tarafından yaptırılmıştır. Anadolu’daki en eski medreselerden biridir.
-
Melik Gazi Türbesi: Melik Gazi’nin türbesidir. Kayseri’de bulunmaktadır.
-
Amasya Halifet Gazi Türbesi: Halifet Gazi’nin türbesidir. Amasya’da bulunmaktadır.
-
Kayseri Gülük Camii: Aynüddin tarafından yaptırılmıştır. Kayseri’de
