7. Etkinlik: KONYA
Tarihî eserleri bakımından Türklerin sayılı şehirleri arasında yer alan Konya, Selçuklulara iki asırdan fazla başkentlik yapmıştır. Türk mimarisinin önemli eserleri sayılan abidelerle şehir adeta süslenmiştir. Bu yönden Konya, Selçuklu devrinde Bursa, Edirne ve İstanbul’dan önce “En Muhteşem Türk Şehri” mertebesine yükselmiştir. Bu eserlerin başında Konya’nın sembolü sayılan Mevlana Müzesi ve Türbesi gelir.
Alâeddin Camisi, Sahip Ata Külliyesi, Karatay Medresesi, İnce Minareli Medrese, Sırçalı Medrese Selçuklu döneminin diğer eserleridir. Kentte Selçuklu ve beylikler dönemine ait pek çok cami, hamam, çeşme, köprü, tekke, kervansaray, hastane ve su yolu vardır.
Konya XIII. yüzyılın ilk yarısında Sultan Alâeddin Keykubad (1219-1237) devri ve sonrasında dünyanın ilim ve sanat merkezi olma özelliğini kazanmıştır. Türk-İslam dünyasının her tarafından gelen bilim ve sanat insanları Konya’da toplanmışlardır. Bahaeddin Veled, Muhyiddin Arabî, Mevlana Celaleddin Rumi, Şemsi Tebrizi gibi bilgin, mutasavvıf ve filozoflar kıymetli eserlerini Konya’da hazırlayarak dünyaya ışık
tutmuşlardır. “Konya’nın Altın Çağı” denilebilecek bu özelliği XVI. yüzyıl ortalarına kadar devam etmiştir.
Etkinlikte verilen bilgilere göre Konya şehrinin kültürel ve sosyal hayatı ile ilgili neler söyleyebilirsiniz?
Anadolu Selçuklu Devleti döneminde Konya bayındır hale gelmiştir. Açılan medreseler ve sultanların tutumları sayesinde ilim ve sanat merkezi olmuştur. Bu dönemde Konya’da çok önemli bilim ve gönül adamları eserler vermiştir.
Yassıçemen savaşı sonrasında Harzemşahların zayıflaması Selçuklular açısından ne gibi olumsuz gelişmelere yol açmıştır?
Yassıçemen savaşı, 1230 yılında Anadolu Selçuklu Devleti ile Harezmşahlar Devleti arasında Erzincan yakınlarında yapılan bir muharebedir. Bu savaşta Anadolu Selçuklu Devleti kesin bir zafer kazanmış ve Harezmşahlar Devleti yıkılma sürecine girmiştir. Bu savaş sonrasında Harzemşahların zayıflaması Selçuklular açısından şu olumsuz gelişmelere yol açmış olabilir:
-
Moğol tehdidi: Harzemşahlar Devleti, Moğollara karşı Anadolu Selçuklu Devleti’nin doğal bir müttefiki ve tampon bölgesiydi. Harzemşahların yıkılmasıyla Moğollar Anadolu’ya daha kolay ulaşma imkanı buldular. 1243 yılında Kösedağ savaşında Anadolu Selçuklu Devleti’ni yenerek Anadolu’yu istila ettiler.
-
İsyancı beylikler: Harzemşahlar Devleti, Anadolu Selçuklu Devleti’ne isyan eden bazı beylikleri de kontrolü altında tutuyordu. Bu beylikler arasında Trabzon İmparatorluğu, Artuklular, Mengücekliler ve Saltuklular vardı. Harzemşahların yıkılmasıyla bu beylikler bağımsızlıklarını ilan ettiler ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin otoritesini zayıflattılar.
-
Siyasi bölünme: Harzemşahlar Devleti, Anadolu Selçuklu Devleti’nin doğu sınırını koruyordu. Harzemşahların yıkılmasıyla Anadolu Selçuklu Devleti doğuda yeni bir siyasi boşlukla karşılaştı. Bu boşluğu doldurmak için Anadolu Selçuklu Devleti’nin iki hükümdarı I. İzzeddin Keykavus ve I. Alaeddin Keykubad arasında bir rekabet başladı. Bu rekabet devletin bölünmesine ve zayıflamasına neden oldu.
Harzemşahlar Devleti’nin zayıflaması Moğolların Anadolu yönünde ilerlemelerini nasıl etkilemiştir? Neden?
Harzemşahlar Devleti, 13. yüzyılın başlarında Orta Asya ve İran’da hüküm süren bir Türk devletiydi. Moğolların saldırıları sonucu güç kaybeden Harzemşahlar, Anadolu’ya sığınmaya çalıştılar. Ancak Anadolu Selçuklu Devleti ile 1230 yılında Yassıçemen savaşında karşılaştılar ve yenilgiye uğradılar. Bu savaş sonrasında Harzemşahlar Devleti’nin zayıflaması Moğolların Anadolu yönünde ilerlemelerini şu şekilde etkilemiş olabilir:
-
Moğolların önündeki engelin kalkması: Harzemşahlar Devleti, Moğollara karşı Anadolu Selçuklu Devleti’nin doğal bir müttefiki ve tampon bölgesiydi. Harzemşahların yıkılmasıyla Moğollar Anadolu’ya daha kolay ulaşma imkanı buldular. 1243 yılında Kösedağ savaşında Anadolu Selçuklu Devleti’ni yenerek Anadolu’yu istila ettiler.
-
Anadolu’nun toplumsal dengesinin bozulması: Harzemşahların yıkılmasıyla Anadolu’ya kaçan çok sayıda Oğuz Türkmeni, Anadolu Selçuklu Devleti’nin kontrolünü zorlaştırdı. Oğuz Türkmenleri, yerleştikleri bölgelerde isyanlar çıkardılar, yerel beylikler kurmaya başladılar ve Moğollara karşı direnişe geçtiler. Bu durum Anadolu’nun siyasi ve sosyal istikrarını bozdu.
-
Anadolu’nun ticari ve kültürel gelişiminin durması: Harzemşahların yıkılmasıyla Anadolu Selçuklu Devleti’nin doğu ticaret yolları kesildi. Moğolların istilasıyla da batı ticaret yolları tehlikeye girdi. Bu durum Anadolu’nun ekonomik gelişimini olumsuz etkiledi. Ayrıca Moğolların saldırıları sonucu birçok şehir, medrese, cami, kervansaray ve kültür eseri tahrip edildi veya yakıldı. Bu durum da Anadolu’nun kültürel gelişimini durdurdu.
