“Ayetlerin nüzul sebebi” ya da “Esbâb-ı nüzûl”, Kur’an’ın bir veya birkaç ayetinin ya da bir suresinin inmesine yol açan olayı, durumu ya da soruyu ifade etmek üzere kullanılır. Bu terim, Hz. Peygamber’in risâlet döneminde vuku bulan olayları tanımlar.
Her ayetin belirli bir nüzul sebebi olmayabilir. Ayetlerin nüzul sebepleri, ancak bu olaylara şahit olmuş kimselerden yani sahâbeden nakledilen sahih rivâyetlerle tesbit edilir. Nüzul sebeplerini bilmenin yolu sahih hadislerdir.
Örneğin, Ashaptan âmâ bir zat olan İbn Ümmü Mektûm bir gün Hz. Peygamber’e gelerek ondan ısrarla kendisini irşad etmesini istemişti. Resûl-i Ekrem o sırada müşriklerin ileri gelenlerinden bazılarına İslâm’ı tebliğle meşgul olduğundan kendisiyle ilgilenmemiş, hatta ondan yüz çevirmişti. Bunun üzerine Abese sûresinin ilk âyetleri nâzil olmuş ve Hz. Peygamber’in bu davranışının Allah katında hoş karşılanmadığı bildirilmiştir.
Bu nedenle, herhangi bir ayetin nüzul sebebi, ayetin iniş hadisesine şahit olmuş ve buna sebep olan durumu tesbit etmiş bir veya bir kaç sahâbînin rivayetiyle bilinebilir. Kur’ân-ı Kerîm’in bütün âyetleri muayyen ve müşahhas sebeplere bağlı olarak inmemiştir. Âlimler sadece beş yüz kadar âyetin bu şekilde iniş sebeplerinin bulunduğunu tesbit etmişlerdir.
