Doğu ve Batı dünyası için İznik’in önemli olmasının sebepleri İznik’in tarihi, kültürel, dini ve coğrafi özelliklerine göre değişebilir. Ancak genel olarak şu noktalar söylenebilir:
-
İznik, Antik Çağ’da Bitinya Krallığı’nın başkenti olarak kurulmuş ve Roma İmparatorluğu’nun bir vilayeti olmuştur. İznik, Helenistik dönemde karelere bölünmüş düzenli bir plana sahip olması, Altın Şehir olarak nitelendirilmesi, çeşitli tanrılar için kült mekânlarına sahip olması gibi özellikleriyle Doğu dünyasının önemli bir ticaret ve kültür merkeziydi.
-
İznik, Hıristiyanlık tarihi açısından da büyük bir öneme sahiptir. İznik, 325 yılında I. Konstantinos’un da hazır bulunduğu I. Genel Konsil’in burada toplanmasıyla tarihe geçmiştir. Bu konsilde Hıristiyanlığın temel inançları belirlenmiş ve Nikaia İtikadı kabul edilmiştir. Ayrıca 787 yılında da VII. Genel Konsil burada toplanmış ve ikonaların kullanımını onaylamıştır. Bu sebeple İznik, Vatikan’ın kutsal kabul ettiği şehirlerden biridir.
-
İznik, Osmanlı Devleti’nin kuruluş ve yükseliş döneminde de stratejik bir öneme sahiptir. İznik, Anadolu’daki ilk Türk başkentidir. Osmanlılar tarafından birden fazla kez fethedilmeye çalışılmıştır. İznik’in fethiyle Osmanlılar Bizans’ın Anadolu’daki son direniş noktasını ele geçirmiş ve başkent İstanbul’a açılan bir kapıyı kontrol altına almışlardır. Ayrıca İznik, Osmanlı sanatında önemli bir yere sahip olan çini üretiminin merkeziydi.
