Anadolu’nun Türkleşme Süreci
Sayfa 18 Cevapları
1. Anadolu’da kurulan ilk Türk beylikleri Anadolu’da ne gibi sosyal ve kültürel değişiklikler meydana getirmiş olabilirler? Açıklayınız.
Cevap:
Anadolu’da kurulan ilk Türk beylikleri Anadolu’da şu gibi sosyal ve kültürel değişiklikler meydana getirmiş olabilirler:
-
Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecini hızlandırmışlardır. Türkçe adlar verilen şehirler, kervansaraylar, camiler, medreseler ve türbeler gibi eserler Anadolu’da Türk-İslam kültürünün izlerini bırakmıştır.
-
Anadolu’nun savunmasını güçlendirmişlerdir. Haçlı Seferleri, Bizans, Ermeni ve Gürcü saldırılarına karşı mücadele etmişlerdir.
-
Anadolu’nun ticaretini geliştirmişlerdir. İpek Yolu ve Baharat Yolu gibi önemli ticaret yolları üzerinde bulunan Anadolu’da çeşitli malların alım-satımı yapılmıştır.
-
Anadolu’nun mimarisini zenginleştirmişlerdir. Saltukoğulları, Mengücekoğulları, Danişmendliler ve Artuklular gibi beylikler döneminde birçok mimari eser inşa edilmiştir. Örneğin Tepsi Minare, Mama Hatun Kervansarayı, Divriği Ulu Cami ve Şifahanesi, Yağıbasan Medresesi ve Halifet Gazi Türbesi gibi eserler bu beyliklerin mirasıdır.
2. Miryokefalon Savaşı ve bu savaşın Türk tarihi açısından önemi hakkında neler biliyorsunuz? Belirtiniz.
Cevap:
Miryokefalon Savaşı, 17 Eylül 1176 tarihinde Anadolu Selçuklu Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında Miryokefalon Ovası’nda yapılmış bir savaştır. Bu savaşta Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan, Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos’u ağır bir yenilgiye uğratmıştır.
Bu savaşın Türk tarihi açısından önemi çok büyüktür. Çünkü bu savaşla birlikte:
-
Anadolu topraklarında yeniden Türk birliği ve beraberliği sağlanmıştır.
-
Anadolu’da Türk hakimiyeti kesin olarak kabul edilmiştir.
-
Bizans’ın Anadolu’yu Türklerden geri alma umudu tamamen yok olmuştur.
-
Türklerin Anadolu’da kalıcı oldukları ispatlanmıştır.
ANADOLU’DA KURULAN İLK TÜRK BEYLİKLERİ CEVAPLARI
Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’ya yönelik fetih hareketleri hızlandı. Bunda Büyük Selçuklu Hükümdarı Alp Arslan’ın fethedilen bölgeyi fetheden komutana kılıç hakkı olarak vermesi de etkili oldu. Selçuklu komutanları kısa sürede Anadolu’nun önemli yerlerini ele geçirdi. Başlangıçta Büyük Selçuklu Dev- leti’ne bağlı olan komutan ve beyler, zamanla Büyük Selçuklu otoritesinin zayıflamasından faydalanarak bağımsız hareket etmeye başladılar.
Sayfa 19 Cevapları
DANİŞMENTNÂME
Anadolu’da Türk destanları zincirinin ikinci halkası Daniş- ment Gazi (Görsel 1.5) Destanı’dır (Birincisi Battal Gazi Destanı).
Battal Gazi ve gaza arkadaşlarının şehit olmasıyla lidersiz kalan Malatya ileri gelenleri, bu konuda Battal Gazi’nin soyundan Danişment Gazi’ye müracaat ederler. Böylece Battal Gazi Destanı’nın âdeta devamı niteliğinde olan Danişment Gazi Destanı başlar. Battal Gazi’nin ölümü üzerine Hristiyanlar Anadolu’nun bir kısmına yeniden hâkim olurlar. Danişment Gazi bu toprakların bir bölümünü tekrar alır ve Müslüman Türklere vatan yapar.
Danişment Gazi Destanı’nda Türklerin Anadolu’yu yurt tutma çabaları ve kahramanlıkları anlatılır. Yine Orta ve Kuzey Anadolu’nun coğrafi durumuyla ilgili bilgiler bulunmaktadır. Destan XI-XV. yüzyıllar arasında Türklerin tarih, kültür ve coğrafyasıyla ilgili zengin bir birikime sahiptir.
Danişment Gazi’nin Türk İslam dünyasındaki önemi hakkında neler söyleyebilirsiniz? Belirtiniz.
Cevap:
Danişment Gazi, Türklerin Anadolu’yu fethini anlatan bir destandır. Azerbaycan’da Arrân ve civarında yaşayan bir Türkmen ailesine mensup olan Danişment Gazi, hem Türkmenlere muallimlik yapıyor hem de Türkmen emirleriyle beraber kâfirlere karşı cihad ediyordu. 1071 yılında Selçuklu hükümdarı Alparslan’ın Malazgirt Savaşı’nı kazanmasında önemli payı olan komutanlardan biri oldu.
Danişment Gazi’nin Türk İslam dünyasındaki önemi şunlardır:
-
Anadolu’da Türk büyükleri için söylenmeye başlanan İslâmî-Türk Destanları’nın 13. yüzyılda yazıya geçirilmiş bir örneği olması.
-
Anadolu’da Türk yurdu olmasındaki katkıları ile Türk İslam Dünyasında önemli bir yeri olması.
-
Battal Gazi soyundan olan Danişmend Ahmed Gazi olmak üzere Danişmendliler’in kahramanlıklarını, bunların Bizanslı, Haçlı ve Ermeniler’le olan savaşlarını anlatması.
Sayfa 21 Cevapları
EL-CEZERİ
Anadolu’da kurulan ilk Türk beylikleri sadece fetih ve imar faaliyetleriyle uğraşmamış, bilim ve teknik konusunda da önemli çalışmalar yapmışlardır. Bunun en güzel örneği Artuklular Dönemi’nde yaşamış olan El-Cezeri’dir. Aslen fizikçi olan El-Cezeri, 1153 yılında Cizre’de doğdu. El-Cezeri, yapmış olduğu bilimsel çalışmalarla; haberleşme, kontrol, denge kurma ve ayarlama ilminin kurucusu kabul edilir.
El-Cezeri, dişli çarklarla çalışan makineler, güneş, su ve fiili saati (Görsel 1.9) kendiliğinden akıp kesilen su fıskiyesi, mekanik müzik aletleri ve şifreli kilitler yaptı. Hatta onun, siber tekniğinin ve bilgisayarın ilk adımlarını attığı ve ilk robotu yapıp çalıştırdığı kabul edilir.
El-Cezeri’nin bilimsel faaliyetleri hakkında neler söylenebilir? Açıklayınız.
Cevap:
El-Cezeri, 1136 yılında Cizre’de doğmuş ve 1206 yılında yine Cizre’de ölmüş bir Müslüman bilim insanı, mucit ve mühendistir. Sibernetik ve robotik biliminin kurucusu olarak kabul edilen El-Cezeri, fizik ve mekanik alanlarında pek çok ilke ve buluşa imza atmıştır.
El-Cezeri’nin bilimsel faaliyetleri hakkında şunlar söylenebilir:
-
Haberleşme, kontrol, denge kurma ve ayarlama ilminin kurucusu kabul edilir.
-
Dişli çarklarla çalışan makineler, güneş, su ve filli saati, kendiliğinden akıp kesilen su fıskiyesi, mekanik müzik aletleri ve şifreli kilitler yaptı.
-
Robotik alanında bilinen en eski yazılı kaynak olan El Câmi-u’l Beyn’el İlmî ve El-Amelî’en Nâfi fî Sınâ’ati’l Hiyel adlı kitabında 50’den fazla cihazın kullanımını, yararlanma olanaklarını çizimlerle gösterdi.
-
Leonardo da Vinci gibi ünlü sanatçılara ilham kaynağı olduğu düşünülür.
Sayfa 22 Cevapları
Cevap:
Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’da kurulan Türk beyliklerinin siyasi, ekonomik ve kültürel faaliyetlerini aşağıda verilen örnekten hareketle yazınız.
1. Anadolu’da İslamiyet’in yayılmasını sağladılar.
2. Haçlılara karşı mücadele ettiler.
3. Anadolu’nun ilk medresesi olan Yağıbasan Medresesi bu beylik tarafından yapıldı.
4. Anadolu topraklarını Haçlılara karşı korudular. İslam dininin koruyuculuğunu yaptılar.
5. Anadolu’nun hızlı bir şekilde Türkleşmesini sağladılar
TÜRKİYE SELÇUKLU DEVLETİ (1077-1308)
Yukarıdaki sözlerden hareketle Türklerin Anadolu’daki gayrimüslimlere yaklaşımları hakkında neler söyleyebilirsiniz? Belirtiniz.
Cevap:
-
Osmanlı İmparatorluğu himayesi altında bulunan gayrimüslimlere tanımış olduğu din ve vicdan hürriyeti açısından en çok hak tanımış olan devlettir. Osmanlının fethetmiş olduğu bölgelerdeki bazı mabetleri fetih sembolü olarak camiye çevirmesine karşın, gayrimüslimlere ait birçok mabede de dokunmamış ve gayrimüslimler için oraları tahsis etmişlerdir
-
Gayrimüslimlere tahsis edilmiş olan mabetlerin işleyişi, yönetimi, gelir ve giderlerinin kontrolü gayrimüslim din adamlarının kontrolüne bırakılmıştır. Bu kapsamda gayrimüslimler dini ibadetlerini yapmakta özgür bırakılmışlardır. Ayrıca Osmanlı Devleti’nde zorla Müslümanlaştırma yasaktı. Gayrimüslimler her türlü hukuki meselelerini kendi din alimlerinin nezaretinde çözmekteydiler. Ayrıca çocuklarının eğitimini de kendi diledikleri gibi gerçekleştiriyorlardı.
-
Osmanlı Devleti sınırları içerisinde yaşayan gayrimüslimlerin sahip oldukları haklar Osmanlı Devleti tarafından koruma altına alınmıştı
Sayfa 23 Cevapları
Tarih şeridi 1.1’den hareketle Türkiye Selçuklu Devleti’nin siyasi ilişkilerde bulunabileceği devletleri tespit ediniz.
Cevap:
-
Bizans Devleti
-
Haçlılar
-
İlhanlı Devleti
-
İranlılar
Sayfa 24 Cevapları
Malazgirt ve Miryokefalon Savaşlarının Anadolu’daki Türk tarihine katkıları neler olmuştur? Belirtiniz.
Cevap:
Malazgirt ve Miryokefalon Savaşları, Anadolu’daki Türk tarihine büyük katkılar sağlamıştır. Bu savaşlarla birlikte:
-
Anadolu’nun kapıları Türklere açılmış ve Türkler Anadolu’ya yerleşmeye başlamışlardır.
-
Anadolu’da Türk hakimiyeti kesin olarak kabul edilmiş ve Anadolu’ya Türkiye denmeye başlanmıştır.
-
Bizans’ın Anadolu’yu Türklerden geri alma umudu tamamen yok olmuştur.
-
Türklerin batıya ilerleyişi hızlanmış ve Ege ve Marmara kıyılarına kadar ulaşılmıştır.
-
Anadolu’daki ticaret yollarının denetimi büyük ölçüde Türkiye Selçuklu Devleti’ne geçmiştir.
-
Anadolu’da yeni medeniyetler, sanatlar, zanaatlar ve ticaret gelişmiştir.
Sayfa 25 Cevapları
1. Türk İslam tarihinde devlet kuran Oğuz boylarından hangilerini biliyorsunuz? Belirtiniz.
Cevap:
Türk İslam tarihinde devlet kuran Oğuz boylarından bazılarını biliyorum. Örneğin, Kayı boyu Osmanlı İmparatorluğu’nu kuran boydurAvşar boyu Safeviler Devleti’ne katılmıştır. Kınık boyu Selçuklu Devleti’nin kurucusu olan Selçuk Bey’in boyudur. Bunlar dışında Oğuz boyları arasında Karakoyunlu, Akkoyunlu, Harzemşahlar gibi devletler kuranlar da vardır.
2. Çevrenizde Türkiye Selçuklu Devleti’nden kalan eserler (medrese, kümbet, darüşşifa vb.) var mı? Bu eserler ve özellikleri hakkındaki düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Cevap:
-
ANADOLU SELÇUKLU CAMİİLERİ Konya Alâeddin Camii – 1155-1219 Niğde Alâeddin Camii – 1223 Malatya Ulu Camii – 1224 Sivas Ulu Camii Konya, Sahip Ata Camii Afyon Ulu Camii – Ağaç direklidir. Sivrihisar Ulu Camii – Ağaç direklidir
-
BEYLİKLER DÖNEMİ CAMİİLERİ Manisa Ulu Camii Antalya Yivli Minare Camii Aksaray Ulu Camii Niğde Sungur Bey Camii Kütahya Kurşunlu Camii Kütahya Hisarbey Camii
-
Külliyeler (Cami Merkezli Kompleks Yapılar)
Mengücekliler
Divriği Külliyesi (ilk külliye)
Anadolu Selçuklu Devleti
• Kayseri Hunad Hatun Külliyesi
• Kayseri Hacı Kılıç Külliyesi
• Konya Sahip Ata Külliyesi
-
Medreseler
-
Danişmentliler
-
Tokat Yağıbasan Medresesi (ilk)
-
Artuklular
• Diyarbakır Mesudiye Medresesi
• Mardin Hatuniye Medresesi
