RUMÎ TAKVİM
Osmanlıların hicrî takvimin yanı sıra kullandığı bir diğer takvim de Roma kökenli Julien takvimine dayanan Rumi takvimdir. Bu takvim Bizans-Ortodoks geleneğinden Osmanlılara geçmiş ve tarım gelirlerinin vergilendirilmesinde kullanılmıştır. İlk günü 1 Mart olarak kabul edilen bu takvim, hicrî takvim ile aynı yılda başlatılır. Ancak yaklaşık 11 günlük fark sebebiyle 33 hicrî yıl geçtiğinde Rumî 32 yıl geçtiği için her 33 yılda Rumî seneden 1 yıl düşülmüştür. Rumî takvimden düşürülen seneye “Sıvış Senesi” yani atlanan sene denilmiştir. Mesela 1120 Rumî senesini 1122 senesi takip etmiş, 1121 Rumî senesi sıvış senesi olmuştur. Böylece 1122 hicri senesine Rumî senesi de eşit olmuştur.
1. 12 hayvanlı takvimin Çin ile ortak olmasına rağmen Türk kökene dayandırılma sebebini yorumlayınız.
Cevap:
12 hayvanlı takvimin Türk kökeni olduğu iddiası, Asya’da kullanılan bu takvim sisteminin Çinlilerin Türklerden aldığını bulan bir araştırmaya dayanmaktadır. Bu araştırma, takvimdeki hayvanların Türk kültürü ve mitolojisi ile daha uyumlu olduğunu, takvimin başlangıcının Türklerin Ergenekon’dan çıkışını temsil ettiğini ve takvimin kullanıldığı yazılı kaynakların çoğunun Türk devletlerine ait olduğunu ileri sürmektedir.
Buna karşılık, 12 hayvanlı takvimin Çin kökeni olduğu iddiası, bu takvim sisteminin Çin mitolojisine göre oluşturulduğunu, takvimdeki hayvanların Çince telafuzlarının bir anlam taşıdığını ve takvimin Çin’de daha eski tarihlere dayandığını savunmaktadır.
Bu iki iddia arasında bir yorum yapmak için daha fazla araştırma ve kanıt gerekmektedir. Ancak, 12 hayvanlı takvimin Asya’da farklı kültürler tarafından değişik versiyonlarla kullanıldığı ve etkileşim içinde olduğu bir gerçektir. Bu nedenle, 12 hayvanlı takvimin ortak bir miras olduğunu söylemek mümkündür
2- Bir Türk devleti olan Büyük Selçuklulara ait Celâlî takviminde ay adlarının Farsça düzenlenmesi hakkında neler söyleyebilirsiniz?
Cevap:
Celâlî takvimi, Büyük Selçuklu İmparatorluğu hükümdarı Sultan Melikşah’a sunulan ve 1079 yılından itibaren kullanılmaya başlanan bir güneş takvimidir. Bu takvimde ay adları eski Fars takvimindeki gibidir; ancak sonlarına “kadim” yerine “celâlî” kelimesi getirilmektedir. Bu takvimde yılbaşı gününü ilkbahar ılınımı gününde tutmak için dört yılda bir gün artıklama getirilir, ancak altı yedi defa dört yılda bir artıklamanın ardından bir defa 5. yıl artıklanır.
3. “Osmanlıların oluşturduğu Rumî takvim güneş yılı esaslıdır.” yargısını metinden hangi kanıtlarla destekleyebilirsiniz?
Cevap:
Metinde “11 günlük fark sebebiyle 33 hicri yıl geçtiğinde Rumi 32 yıl geçtiği için her 33 yılda Rumi seneden 1 yıl düşülmüştür.” denmektedir. Rumi seneden bir yıl düşürüldüğüne göre Rumi’deki gün sayısı hicriden fazladır. Bu bilgiden yola çıkarak Rumi takvimin Güneş yılı esaslı olduğunu söylemek mümkündür. (Güneş yılı 365 gün 6 saat, Ay yılı 354 gündür.)
4. Verilen bilgileri değerlendirerek yandaki gibi bir şema oluşturulduğunda “y” ve “z” alanları ile ilgili nasıl bir çıkarımda bulunabilirsiniz?
y alanı:
Cevap: “y” alanı: Celâlî takvimi ve Rumi takvimin ortak özelliği İslamiyet
sonrası döneme ait olmalarıdır. Celâlî takvim Büyük Selçuklular, Rumi takvim Osmanlılar döneminde hazırlanmıştır.
z alanı:
Cevap: “z” alanı: Celâlî, Rumi ve 12 hayvanlı Türk takviminin ortak özelliği her üç takvimin de Güneş yılı esaslı olmasıdır.
