Metni dikkate alarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
KURULTAY
Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde hâkimiyetin kaynağı Gök Tengri’ye dayanmaktaydı. Türk kağanı, Gök Tengriden aldığı idare etme yetkisi olan “kut” anlayışına dayanarak devleti yönetirdi. Bununla birlikte Gök Tengri, verdiği kutu layık olmayanlardan geri alırdı. Bu sebeple hükümdarlar, adaletle hükmetmeye ve hata yapmamaya özen gösterirlerdi. Kağan, önemli görevlere kendi ailesinden olanları getirirdi. Bununla birlikte tahta geçme mücadelesinde kendisine destek veren boy beylerini de çeşitli derecelerde yönetim kadrolarına dâhil ederdi.
Kağan başkomutan olarak ordunun başında bulunur, savaşa ve barışa karar verebilirdi. Devletin iç ve dış politikasını belirler; ayrıca yüksek mahkemeye de başkanlık ederdi.
Siyasi, hukuki, askerî, ekonomik ve toplumsal konuların konuşulup karara bağlandığı kurultay yılda üç defa toplanırdı. Kağanın başkanlığında toplanan kurultaya; kağanın eşi hatun, önde gelen devlet adamları ve boy beyleri katılırdı. Böylelikle alınan kararların bütün ülkede uygulanması kolaylaşırdı.
1.Orta Asya’da kurulan Türk devletlerinde kağan, yönetme yetkisini nereden almaktadır?
-
Cevap: Orta Asya’da kurulan Türk devletlerinde kağan, yönetme yetkisini Gök Tanrı’dan almaktadır. Bu yetkiye kut denir. Kut, kağana devlet kurma, yönetme ve genişletme gücü veren ilahi bir lütuftur. Kağan, kutu aldığına inanılan bir aileden gelir ve halk tarafından seçilir. Kağan, kutu sayesinde halkın ve diğer milletlerin saygı ve itaatini kazanır. Kağan, kutu korumak için adaletli ve törelere uygun davranır. Kutu kaybeden kağan ise yönetme yetkisini de kaybeder.
2.Kağanın ülke yönetiminde önemli görevlere kendi ailesinden kişileri getirmesinin sebepleri neler olabilir?
-
Cevap: Kağanın ülke yönetiminde önemli görevlere kendi ailesinden kişileri getirmesinin sebepleri şunlardır:
-
Kağan, kendi ailesinden kişilere daha çok güvenir ve onlara daha çok değer verir. Bu nedenle onları yönetimde görmek ister.
-
Kağan, kendi ailesinden kişileri yetiştirmek ve onlara devlet tecrübesi kazandırmak ister. Böylece devletin geleceğini sağlamlaştırmayı amaçlar.
-
Kağan, kendi ailesinden kişileri yönetimde görevlendirerek aile içindeki birlik ve dayanışmayı arttırmayı ister. Ayrıca aile üyelerinin devlet işlerine ilgi ve katkısını sağlamayı ister.
-
Kağan, kendi ailesinden kişileri yönetimde tutarak devlet otoritesini pekiştirmeyi ister. Aile üyelerinin devlet işlerinde söz sahibi olması, kağanın gücünü ve saygınlığını arttırır.
3.Kağanın görev ve yetkilerini devletin devamlılığına olan etkileri açısından yorumlayınız.
-
Cevap: Kağan, Türk devletlerinde hükümdarlık unvanıdır. Kağanın gücü ve yetkisi Gök Tanrı tarafından verilir ve kut adı verilen bir kavramla ifade edilir. Kağan olabilmek için sadece kut verilen bir aileye mensup olmak yeterli değildir. Aynı zamanda adil, yetenekli, ilim sahibi, asil ve cesur olmak gerekir. Kağanın kim olacağına karar vermek için kurultay adı verilen bir meclis toplanır.
Kağanın görev ve yetkileri şunlardır:
-
İç ve dış siyaseti düzenlemek
-
Savaş ve barışa karar vermek
-
Ordulara komutanlık etmek
-
Elçiler göndermek ve elçileri kabul etmek
-
Devletin her kademesindeki görevlileri tayin etmek veya görevden almak
-
Töre kurallarını uygulamak ve yargılama yapmak
-
Halkı doyurmak, giydirmek ve korumak
-
Devletin bütünlüğünü ve düzenini sağlamak
Kağanın bu görev ve yetkilerinin devletin devamlılığına olan etkileri ise şöyle yorumlanabilir:
-
Kağan, devletin başı ve toplumun lideri olarak, hem içeride hem de dışarıda saygınlık kazanır ve devletin otoritesini temsil eder.
-
Kağan, Gök Tanrı’nın yarlığı ile yönettiği için, halk tarafından meşru kabul edilir ve itaat edilir. Böylece devletin istikrarı sağlanır.
-
Kağan, kurultay ile seçildiği için, hanedan üyeleri arasında taht kavgalarını önler ve devletin bölünmesini engeller.
-
Kağan, savaşlarda ordulara komuta ederek, devletin sınırlarını genişletir ve düşmanlara karşı güçlü bir savunma yapar. Böylece devletin güvenliği sağlanır.
-
Kağan, elçiler aracılığıyla diğer devletlerle ilişki kurar ve barış anlaşmaları yapar. Böylece devletin prestiji artar ve ticaret gelişir.
-
Kağan, devlet görevlilerini tayin ederek, devlet işlerinin yürütülmesini sağlar ve denetler. Böylece devletin yönetimi düzgün işler.
-
Kağan, töre kurallarını uygulayarak, toplumun düzenli olmasını sağlar ve adalet dağıtır. Böylece halkın huzuru sağlanır.
-
Kağan, halkın ihtiyaçlarını karşılayarak, onların refahını arttırır ve korur. Böylece halkın bağlılığı sağlanır.
Sonuç olarak, kağanın görev ve yetkilerinin devletin devamlılığına olan etkileri oldukça önemlidir. Kağan, hem siyasi hem de sosyal anlamda devletin temel direği ve toplumun önderiydi. Kağanın görev ve yetkilerini yerine getirmesi, devletin devamlılığı için hayati önem taşıyordu. Kağanın görev ve yetkileri günümüzdeki liderlerle karşılaştırılabilir mi? Bu sorunun cevabı farklı açılardan verilebilir. Bazı yönlerden kağanın görev ve yetkileri günümüzdeki liderlerle benzerlik gösterebilir. Örneğin, kağan gibi günümüzdeki liderler de devletin başı ve toplumun lideri olarak, iç ve dış siyaseti düzenler, savaş ve barışa karar verir, ordulara komuta eder, elçiler gönderir ve elçileri kabul eder, devlet görevlilerini tayin eder veya görevden alır, halkın ihtiyaçlarını karşılar ve korur vb. Ancak bazı yönlerden kağanın görev ve yetkileri günümüzdeki liderlerden farklılık gösterebilir. Örneğin, kağan gibi günümüzdeki liderler Gök Tanrı’nın yarlığı ile yönetmezler, kurultay ile seçilmezler, töre kurallarını uygulamazlar ve yargılama yapmazlar vb. Ayrıca günümüzdeki liderlerin gücü ve yetkisi sınırlıdır ve anayasal kurallara bağlıdır. Kağan ise sınırsız bir güce ve yetkiye sahipti ve anayasal bir kurum yoktu. Bu nedenle kağanın görev ve yetkilerinin günümüzdeki liderlerle tam olarak karşılaştırılması mümkün değildir.
4. Kurultay ile ülkemizin yönetim biçimi arasında nasıl benzerlikler kurulabilir?
-
Cevap: Kurultay, bir konuyu görüşmek üzere çeşitli ülkelerden gelen delegelerin katıldığı uluslararası toplantı veya bir kurumun temel işlerinin görüşüldüğü genel toplantı anlamına gelir. Kurultay sözcüğü Moğolca kökenlidir ve danışma meclisi anlamına gelir.
Türklerde kurultay, eski Türk devletlerinde ileri gelenlerin katılımıyla gerçekleştirilen, temel sorunları görüşerek karara bağlamak amacıyla yapılan toplantıdır. Kurultay üyelerine toygun denir.
Kurultayın toplanma nedenleri şunlardır:
-
Siyasi konuların görüşülmesi ve karara bağlanması
-
Kağanın seçilmesi veya azledilmesi
-
Savaş ve barış ilanı
-
Töre kurallarının belirlenmesi veya değiştirilmesi
-
Vergi ve haraç miktarlarının belirlenmesi
-
Elçilerin kabulü veya gönderilmesi
-
Devlet görevlilerinin atanması veya görevden alınması
Kurultay ile ülkemizin yönetim biçimi arasında nasıl benzerlikler kurulabilir sorusuna cevap vermek için, ülkemizin yönetim biçiminin ne olduğunu da bilmek gerekir. Ülkemiz, anayasal bir hukuk devletidir ve yönetim biçimi cumhuriyettir. Cumhuriyet, halkın egemenliği anlamına gelir ve halkın seçtiği temsilciler aracılığıyla yönetilir.
Kurultay ile cumhuriyet arasında kurulabilecek benzerlikler şunlardır:
-
Her ikisi de halkın iradesini yansıtan bir yönetim biçimidir. Kurultayda ileri gelenler halk adına karar verirken, cumhuriyette milletvekilleri halk adına karar verir.
-
Her ikisi de demokratik bir yönetim biçimidir. Kurultayda herkes fikrini özgürce söyleyebilir ve oy kullanabilirken, cumhuriyette de herkes fikrini özgürce söyleyebilir ve oy kullanabilir.
-
Her ikisi de yasama, yürütme ve yargı erklerini içerir. Kurultayda töre kuralları belirlenir (yasama), kağan ve devlet görevlileri atanır (yürütme) ve yargılama yapılır (yargı)ken, cumhuriyette de kanunlar belirlenir (yasama), cumhurbaşkanı ve hükümet atanır (yürütme) ve yargılama yapılır (yargı).
Sonuç olarak, kurultay ile cumhuriyet arasında bazı benzerlikler kurulabilir. Ancak bu benzerlikler tam olarak aynılık anlamına gelmez. Kurultay ile cumhuriyet arasında farklılıklar da vardır. Örneğin:
-
Kurultayda kağan sınırsız bir güce sahiptir ve Gök Tanrı’nın yarlığı ile yönetirken, cumhuriyette cumhurbaşkanı sınırlı
