Orta Asya, coğrafi olarak Asya kıtasının okyanuslardan uzak iç kesimini belirtmek için kullanılan bir terimdir. Orta Asya’nın sınırları farklı tanımlara göre değişebilir. Dar anlamda Orta Asya, geçmişte Sovyetler Birliği’nin parçası olan beş ülkeyi (Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Tacikistan) tanımlar. Geniş anlamda Orta Asya ise; Pakistan’ın kuzeyi, Afganistan, Çin’in batısı (Tibet ve Doğu Türkistan), Rusya’nın bir kısmı, Kuzeydoğu İran ve Moğolistan’ı içeren bölgeyi tanımlamaktadır.
Orta Asya, tarihi ve kültürel olarak Türk halklarının anayurdudur. Semerkand ve Kaşgar gibi tarihi İpek Yolu üzerinde bulunan kentleriyle Orta Asya, tarih boyunca insanların, ticari malların ve fikirlerin Avrupa, Batı Asya, Doğu Asya ve Güney Asya’ya yayılmasında ana nokta oldu. Bunun yanında Hun ve Moğol İmparatorluğu gibi Asya kıtasının büyük bölümüne egemen olan, etkileri komşu Avrupa kıtasına kadar uzanan tarihsel devletlerin kurulduğu yerdir.
Orta Asya’nın coğrafi özellikleri ise şöyledir:
-
Orta Asya’nın büyük bir kısmı dağlarla çevrili geniş bozkırlara sahiptir. Karasal iklim ve bozkır bitki örtüsünün yaygın olduğu coğrafya yer altı doğal kaynakları bakımından oldukça zengindir.
-
Orta Asya’da en yüksek dağlar Tanrı Dağları olarak adlandırılır. Bu dağlar Pamir Dağları, Tien Şan Dağları ve Altay Dağları gibi sıradağlardan oluşur. Bu dağların arasında Fergana Vadisi gibi önemli tarım alanları bulunur.
-
Orta Asya’da en büyük akarsular İrtiş Nehri, Seyhun Nehri (Syr Darya) ve Ceyhun Nehri (Amu Darya)'dır. Bu nehirler Hazar Denizi veya Aral Gölü’ne dökülür. Aral Gölü ise son yüzyılda aşırı sulama nedeniyle büyük ölçüde küçülmüştür.
-
Orta Asya’da en büyük göller Hazar Denizi (dünyanın en büyük gölü), Balkaş Gölü ve İssık Gölü’dür. Bu göllerin çoğu tuzlu veya acıdır. Ayrıca Orta Asya’da çok sayıda küçük göl de bulunur.
-
Orta Asya’da en büyük çöller Karakum Çölü ve Kızılkum Çölü’dür. Bu çöllerde bitki örtüsü çok azdır. Kumullar, taşlı yüzeyler ve tuzlu bataklıklar çöllerin tipik özellikleridir.
