Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 1936 yılında Türkiye’nin ev sahipliğinde İsviçre’nin Montrö kentinde imzalanan ve Türkiye’ye İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerinde tam egemenlik ve savaş gemilerinin geçişini düzenleme hakkı veren uluslararası bir anlaşmadır. Anlaşma, Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelere ait savaş gemilerinin geçişini sınırlamış ve barış zamanında ticari gemilerin özgürce geçişini garanti etmiştir. Anlaşma, Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi’nin yerine geçmiştir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin maddeleri şu şekildedir:
-
1. Lozan ile oluşturulan Boğazlar Komisyonu kaldırılacak ve boğazların egemenliği tamamen Türk hükümranlığına bırakılacaktır.
-
2. Boğazlar Komisyonu’nun görev ve yetkileri Türk hükümetine devredilecek.
-
3. Boğazların her iki tarafında askerden ve silahtan arındırılan alanda Türkiye asker bulundurabilecek ve gerektiğinde savunma yapabilecek.
-
4. Genel kural olarak geçiş serbestliği kabul edilmiştir. Barış zamanında, gündüz ve gece, bayrak ve yük ne olursa olsun, hiçbir işlem (formalite) - sağlık denetimi hariç - olmaksızın Boğazlar’dan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) tam özgürlüğünden yararlanacaklardır.
-
5. Kılavuzluk ve yedekçilik (römorkörcülük) isteğe bağlı kalmaktadır.
-
6. Barış zamanında Karadeniz’e kıyısı olan devletlerin savaş gemilerinin geçişine izin verilecektir. Ancak bu devletlerin savaş gemilerinin tonajı 15 bin tondan fazla olmayacaktır.
-
7. Barış zamanında Karadeniz’e kıyısı olmayan devletlerin savaş gemilerinin geçişine izin verilmeyecektir. Ancak bu devletlerin küçük tonajlı savaş gemileri (10 bin tondan az) Karadeniz’deki limanlara ziyarette bulunabilirler. Bu ziyaretlerin süresi 21 günden fazla olmayacaktır.
-
8. Savaş zamanında Türkiye savaşan değilse, barış zamanındaki kurallar geçerli olacaktır.
-
9. Savaş zamanında Türkiye savaşan ise, boğazlardan geçiş tamamen Türkiye’nin takdirine bağlı olacaktır.
-
10. Savaş zamanında Türkiye tarafsız ise, Karadeniz’e kıyısı olan devletlerin savaş gemilerinin geçişine izin verilmeyecektir. Ancak bu devletlerin ticari gemileri boğazlardan geçebilecektir.
-
11. Savaş zamanında Türkiye tarafsız ise, Karadeniz’e kıyısı olmayan devletlerin savaş gemilerinin geçişine izin verilmeyecektir. Ancak bu devletlerin ticari gemileri boğazlardan geçebilecektir.
