Dilin işlevleri, dilin iletişimde kullanıldığı farklı amaçları ve yöntemleri ifade eder. Dilin altı temel işlevi vardır:
-
Göndergesel işlev: Dilin, bir konu hakkında bilgi vermek, açıklama yapmak, tanımlamak gibi nesnel amaçlarla kullanılmasıdır. Örneğin, “Türkiye’nin başkenti Ankara’dır.” cümlesi göndergesel işlevdedir.
-
Heyecana bağlı işlev: Dilin, duygu, düşünce, istek, tutum gibi öznel amaçlarla kullanılmasıdır. Örneğin, “Seni çok seviyorum.” cümlesi heyecana bağlı işlevdedir.
-
Alıcıyı harekete geçirme işlevi: Dilin, karşı tarafın davranışlarını etkilemek, yönlendirmek, emir, rica, istek gibi amaçlarla kullanılmasıdır. Örneğin, “Lütfen sessiz olun.” cümlesi alıcıyı harekete geçirme işlevdedir.
-
Kanalı kontrol işlevi: Dilin, iletişim kanalının açık olup olmadığını, iletinin doğru alınıp alınmadığını kontrol etmek, soru sormak, cevap vermek gibi amaçlarla kullanılmasıdır. Örneğin, “Beni duyabiliyor musun?” cümlesi kanalı kontrol işlevdedir.
-
Dil ötesi işlev: Dilin, dilin kendisi hakkında bilgi vermek, dili anlamak, incelemek, kurallarını aktarmak gibi amaçlarla kullanılmasıdır. Örneğin, “Türkçede iki çeşit ek vardır: yapım eki ve çekim eki.” cümlesi dil ötesi işlevdedir.
-
Şiirsel işlev: Dilin, sanatsal, estetik, yaratıcı amaçlarla kullanılmasıdır. Örneğin, “Gözlerin gözlerime değince / Felâketim olurdu ağlardım” dizeleri şiirsel işlevdedir.
