Rasathane, gökyüzünü ve gök cisimlerini incelemek için kurulan bilimsel bir kurumdur. Rasathane kelimesi, Arapça “tarassut” (gözlem) kelimesinden türetilmiştir. Rasathaneler, astronomi, astrofizik, meteoroloji, sismoloji gibi alanlarda araştırma ve öğretim yaparlar. Rasathanelerde teleskop, sismograf, fotoğraf makinesi, spektroskop gibi çeşitli aletler kullanılır. Rasathaneler genellikle şehirlerin dışında, ışık kirliliğinin ve atmosferik etkilerin az olduğu yüksek yerlerde kurulur.
Rasathanelerin tarihi çok eskilere dayanır. İlk rasathaneler Babil, Eski Yunan ve Mısır medeniyetlerinde kurulmuştur. Bu rasathanelerde gökyüzü olayları dini törenler ve ibadetler için takip edilirdi. İslam medeniyeti ise rasathaneye bilimsel bir anlam kazandırdı ve dünyaya öncülük etti. 16. yüzyılda İstanbul’da kurulan Dar-ü’r Rasad-ül Cedid adlı rasathanede Takiyüddin gibi ünlü astronomlar çalıştı. Avrupa’da ise ilk modern rasathane 1561’de Almanya’da kuruldu.
Bugün dünyada pek çok rasathane bulunmaktadır.
Bunlardan bazıları şunlardır:
-
Uluğ Bey Rasathanesi - Özbekistan: 15. yüzyılda Timur’un torunu Uluğ Bey tarafından kurulan rasathanede yıldız haritası ve zic (astronomik tablo) hazırlandı.
-
Kandilli Rasathanesi - Türkiye: 1910-1911 yıllarında Kandilli sırtlarında Fatin Gökmen tarafından kurulan rasathanede astronomi, deprem ve meteoroloji çalışmaları yapılır.
-
Colina Kapa Astronomik Gözlemevi - Bosna Hersek: 2012 yılında Bosna Hersek’te açılan rasathanede Balkanlar’ın en büyük teleskopu bulunur.
-
Greenwich Rasathanesi - İngiltere: 1675 yılında Londra yakınında kurulan rasathanede zaman ölçümü ve uzunluk birimi belirlendi.
-
Palomar Rasathanesi - ABD: 1936 yılında Kaliforniya’da kurulan rasathanede dünyanın en büyük aynalı teleskopu olan Hale Teleskopu bulunur.
