Sanayi inkılabı, 18. yüzyılda İngiltere’de başlayan ve makineleşme, ulaşım, bankacılık, tarım gibi alanlarda büyük değişimler getiren bir süreçtir. Sanayi inkılabı, sanayileşen Avrupa devletlerinin dünya siyasetinde ağırlık kazanmasına, işçi sınıfının ve işçi haklarının ortaya çıkmasına, nüfusun kentlere göç etmesine ve ekonomik rekabetin artmasına sebep olmuştur.
Sanayi inkılabının Osmanlı Devletine etkisi ise olumsuz olmuştur. Sanayi inkılabı ile birlikte Osmanlı Devleti, dışarıya ham madde satan, dışarıdan ise mamul madde alan bir devlet hâline gelmiştir. Makinelerde üretilen bol ve ucuz Avrupa ürünü Osmanlı piyasasına girdi. Ucuz mallar karşısında rekabete giremeyen el tezgahları ve küçük atölyeler kapandı. İşsizlik arttı. Lonca teşkilatı zayıflayarak ortadan kalktı. Osmanlı dış ticaret dengesi bozuldu. İthalat arttı, ihracat azaldı. Kapitülasyonlar sebebiyle yerli üretici rekabete giremedi. Osmanlı Avrupalı devletlerin açık pazar haline geldi. İşsizlik ülkede toplumsal sorunların artmasına sebep oldu. Bu şartlar altında Osmanlı sanayileşemedi, dolayısıyla sermaye birikimi de gerçekleşemedi. Dış borç almaya başlayan Osmanlı siyasi alanda da bu durumdan etkilenmeye başladı. Zira alacaklı devletler siyası konularda da Osmanlı’nın ekonomik durumunu koz olarak kullandılar. Yeni kurulan genç Türkiye Cumhuriyeti’nin kapitülasyonlardan başlayarak tüm bu sorunları çözmesi gerekecekti.
Sanayi inkılabı, Osmanlı Devleti’nin gerilemesine ve yıkılmasına neden olan önemli faktörlerden biri olmuştur. Osmanlı Devleti, sanayi inkılabına ayak uyduramadığı için Avrupa devletleri karşısında hem ekonomik hem de askeri açıdan zayıf düşmüştür. Bu durum, Osmanlı Devleti’nin toprak kaybetmesine, iç isyanlara, dış müdahalelere ve sonunda dağılmasına yol açmıştır. Sanayi inkılabı, Osmanlı Devleti’nin tarih sahnesinden çekilmesinin en büyük sebeplerinden biri olarak kabul edilebilir.
