Sened-i İttifak, 29 Eylül 1808’de Osmanlı İmparatorluğu’nda II. Mahmud’un Sadrazamı Alemdar Mustafa Paşa ile ayanlar (yerel beyler) arasında yapılan bir sözleşmedir. Bu sözleşme, Osmanlı Devleti’nin merkezi otoritesinin zayıfladığı bir dönemde, ayanların devlete karşı hak ve sorumluluklarını belirlemeyi amaçlamıştır. Sened-i İttifak, Türk tarihindeki ilk anayasal belge olarak kabul edilir. Bu belge ile padişahın ve merkezi iktidarın yetkileri sınırlandırılmış, ayanlara isyan hakkı tanınmış, yasama ve yürütme organları birbirinden ayrılmıştır.
Sened-i İttifak’ın maddeleri şunlardır:
-
Padişahın adaletsizlik yapması halinde ayanların isyan etme hakkı vardır.
-
Sadrazam, padişahın mutlak vekili olarak kabul edilir ve ayanlar onun emirlerine uyar.
-
Ayanlar, kendi bölgelerindeki vergileri toplar ve bunların bir kısmını devlete gönderir.
-
Ayanlar, kendi bölgelerindeki güvenliği sağlar ve devletin askeri ihtiyacını karşılar.
-
Ayanlar, kendi bölgelerindeki halka zulmetmez ve onların haklarını korur.
-
Ayanlar, devletin düşmanlarına karşı birlik olur ve devlete sadık kalır.
Bu dönemde yapılan bazı yenilikler
-
Divan-ı Hümayun’u kaldırıp Nazırlıkları (Bakanlık) kurdu. (Yönetim)
-
Memurlara pantolon, setre ve fes zorunluluǧu getirdi. (Yönetim)
-
Devlet dairelerine kendi resmini astıran ilk padişahtır. (Yönetim)
-
Türk tarihindeki ilk nüfus sayımını yaptırdı. Sadece Müslüman erkekler sayıldı. (Yönetim)
-
Tımar sistemi kaldırılarak memurlara maaş baǧlandı. (Yönetim)
-
1826’da Yeniçeri Ocaǧı'nı kaldırarak yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adıyla yeni bir ordu kurdu. (Askeri)
-
Istanbul’da ilköǧretim zorunlu hale getirildi. (Eǧitim, kültürel)
-
Ilk kez Avrupa’ya öǧrenciler gönderildi. (Eǧitim, kültürel)
-
lk Türkçe resmi gazete olan Takvim-i Vakayi çıkarıldı. (Yönetim, Kültürel)
-
Yerli malı kullanılması teşvik edildi. (Ekonomik, iktisadi, mâli)
