Kanun-ı Esasi, Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasıdır. 23 Aralık 1876’da ilan edilmiş, 1878’de II. Abdülhamid tarafından askıya alınmış, 24 Temmuz 1908 II. Meşrutiyet’in İlanı sonucunda yeniden yürürlüğe girmiştir.
Kanun-ı Esasi’de yapılan önemli değişiklikler şunlardır:
-
Meclisin yasa teklifi yapmak için padişahın iznini alma şartı kaldırılmıştır.
-
Kanun teklifinin Şuray-ı Devlette görüşülmesi usulü kaldırılmıştır.
-
Padişahın meclisi açma, kapama ve üyeleri sürgüne gönderme yetkileri kısıtlanmıştır.
-
Padişahın yasalara karşı mutlak veto yetkisi kaldırılmıştır. Padişahın veto ettiği yasalar, meclis tarafından 2/3 çoğunlukla tekrar kabul edilirse yürürlüğe girecektir.
-
Basına geniş özgürlükler verilmiş, sansür kaldırılmıştır.
-
Toplanma ve dernek kurma hakları tanınmıştır.
-
Hükümet üyelerini sadrazam seçmeye başlamıştır.
Kanun-ı Esasi’de yapılan değişiklikler, Osmanlı Devleti’nde meşrutiyet rejiminin güçlenmesine ve padişahın yetkilerinin sınırlandırılmasına katkı sağlamıştır. Ayrıca, anayasa ile halka tanınan hak ve özgürlükler, Osmanlı Devleti’nde siyasi ve sosyal hayatın canlanmasına ve çeşitlenmesine yol açmıştır.
