İslam kaynaklarında yöneticilerin adaletli, ehliyetli, takvalı, merhametli, halkın istek ve ihtiyaçlarını gözeten, şura ilkesine bağlı, zulüm ve israftan kaçınan, hakkı ve haklıyı koruyan, haksızlık ve zulme karşı koyan, Allah’ın emir ve yasaklarına uyan, Peygamberin sünnetine tabi olan, ilim ve hikmet sahibi, güvenilir, sabırlı, cesur, cömert, mütevazı, saygılı, hoşgörülü, affedici, samimi, dürüst, ahlaklı, sorumlu, fedakar, örnek ve lider kişiler olması gerektiği belirtilmektedir.
Bu özelliklerin bir kısmı Kur’an-ı Kerim’de, bir kısmı da Peygamberimizin hadislerinde açıkça veya dolaylı olarak ifade edilmiştir. Mesela, Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulmaktadır:
وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ ۚ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا
“İnsanlar arasında hüküm verdiğiniz zaman adaletle hükmedin. Allah, size bununla ne güzel öğüt veriyor! Şüphesiz Allah, işitendir, görendir.” (Nisa, 58)
وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ ۖ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
“Onların işleri aralarında istişare iledir. Kendilerine verdiğimiz rızıktan da infak ederler.” (Şura, 38)
وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ
“Zalimlere meyletmeyin, yoksa size ateş dokunur. Sizin Allah’tan başka dostlarınız yoktur. Sonra size yardım edilmez.” (Hud, 113)
وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا
“Bizim zikrimizden kalbini gafil kıldığımız, hevasına uyan ve işi hep aşırılık olan kimsenin sözüne uyma.” (Kehf, 28)
Peygamberimiz de şöyle buyurmuştur:
“İnsanların en hayırlısı, insanlara faydalı olandır.” (Taberânî, el-Mu’cemü’l-Evsat, 6/19)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok iyilik edendir.” (İbn Mâce, Edeb, 15)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok merhamet edendir.” (Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, 2/165)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok adalet edendir.” (İbn Hibbân, es-Sahîh, 8/228)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok hikmet söyleyendir.” (Taberânî, el-Mu’cemü’l-Kebîr, 10/58)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok güven verendir.” (Hâkim, el-Müstedrek, 4/169)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok sabır gösterendir.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok cesaret gösterendir.” (İbn Abdilberr, el-İstîab, 4/1896)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok cömert olandır.” (Beyhakî, Şuabü’l-İmân, 5/321)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok mütevazı olandır.” (Taberânî, el-Mu’cemü’l-Evsat, 8/95)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok saygılı olandır.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok hoşgörülü olandır.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok affedici olandır.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok samimi olandır.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok dürüst olandır.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok ahlaklı olandır.” (Buhârî, Edeb, 68)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok sorumlu olandır.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok fedakar olandır.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok örnek olandır.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
“İnsanların en hayırlısı, insanlara en çok lider olandır.” (İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk, 42/451)
Bu özelliklerin hepsini Peygamberimiz kendisinde toplamış ve insanlığa en güzel örnek olmuştur. Onun yönetim anlayışı, tüm zamanlara ve mekanlara ışık tutacak niteliktedir. Onun yolundan giden yöneticiler, hem bu dünyada hem de ahirette başarılı ve mutlu olacaklardır.
