Menemen Olayı ya da Kubilay Olayı, 23 Aralık 1930 günü, İzmir’in Menemen ilçesinde, askerliğini yedek subay olarak yapmakta olan Öğretmen Mustafa Fehmi Kubilay’ın ve yardımına koşan bekçiler Hasan ve Şevki’nin şeriat isteyen bir grup tarafından öldürülmesi. Bu olay, şeriat ile laiklik arasındaki mücadeleyi vurgulaması açısından Cumhuriyet tarihinin önemli olaylarından biri kabul edilir. Olayların ardından bölgede sıkıyönetim ilan edilmiş, General Mustafa Muğlalı başkanlığında kurulan Divanıharp’te failler -idam dâhil- çeşitli cezalara çarptırılmıştır.
Menemen Olayı’nın gelişimi şöyle özetlenebilir:
-
23 Aralık 1930 sabahı Manisa’dan Menemen’e gelen dördü silahlı altı kişi, bir camiden aldıkları yeşil sancağı sabah namazından sonra ilçe meydanına dikerek silah zoruyla etraflarına adam toplamaya çalıştılar. Sarıklı ve cübbeli bu kişilerin, Şeyh Esat’ın Manisa’da Nakşibendi tarikatını yaymakla görevlendirdiği Laz İbrahim Hoca tarafından yönlendirildiği iddia edilir.
-
Halkın katılmasıyla isyancı grup kısa zamanda büyüdü. İlk eylemciler arasında, Giritli Derviş Mehmet, Şamlı Mehmet, Sütçü Mehmet Emin, Nalıncı Hasan ve Küçük Hasan vardı. Derviş Mehmet cemaate kendini mehdi olarak tanıttı ve dini korumaya geldiklerini söyledi. Arkalarında 70 bin kişilik halife ordusu olduğunu, öğle saatlerine kadar şeriat bayrağı altında toplanmayanların kılıçtan geçirileceğini söyledi.
-
Eylemciler meydana diktikleri ve şeriat sancağı olarak adlandırdıkları yeşil bayrağın çevresinde dönmeye, tekbir getirmeye ve zikretmeye başladılar. "Şapka giyen kafirdir. Yakında yine şeriata dönülecektir." diye bağırarak bir isyan hareketi başlattılar. Bayrağın altından ahaliden bazı kişileri geçirdiler. Bunlar arasında fabrika işçisi Hayimoğlu Jozef gibi gayrimüslimler de vardı. Eyleme katılan vatandaşların bir kısmının halife ordusunun geleceği endişesiyle boyun eğdiği iddia edilir.
-
Olayların ilçedeki askeri birlikte duyulması üzerine alay komutanı, yedek subay Kubilay’ı bir manga askerle birlikte olay yerine gönderdi. Kubilay askerlerin yanından ayrılarak tek başına eylemcileri arasına girdi ve teslim olmaya ikna etmeye çalıştı.
-
Silahlı eylemcilerden biri ateş ederek Kubilay’ı yaraladı. Kubilay’ın başına yeşil bayrağı örterek kılıçla kafasını kestiler. Kubilay’ın kafasıyla birlikte bayrağı sallayarak "Şeriat geldi!" diye bağırdılar .
-
Olaya müdahale etmek isteyen bekçiler Hasan ve Şevki de silahlı eylemciler tarafından öldürüldü. Eylemcilerin sayısı artmaya devam etti. İlçe kaymakamı ve jandarma komutanı da rehin alındı .
-
Olayların duyulması üzerine İzmir’den takviye kuvvetler gönderildi. General Mustafa Muğlalı komutasındaki askerler ilçeye girdi. Eylemcilerle çatışma çıktı. Çatışmada 28 eylemci öldürüldü, 200 kadarı yaralandı veya yakalandı .
-
Bölgede sıkıyönetim ilan edildi. General Mustafa Muğlalı başkanlığında Divanıharp kuruldu. Yargılama sonucunda 37 kişi idam edildi, 40 kişi sorumsuzluğu nedeniyle salıverildi, 27 sanık beraat etti, 41 kişi çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı .
