Türk edebiyatının ana dönemleri şunlardır:
-
İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı: Türklerin İslamiyet’i kabul etmeden önce ortaya koydukları sözlü ve yazılı edebiyat ürünlerini kapsar. Bu dönemde Türk kültürü, inancı, tarihi ve hayat görüşü yansıtılır. Bu dönemin ayrılmasında etkili olan unsurlar şunlardır:
-
Türklerin ilk yazılı belgeleri olan Orhun Yazıtları, Göktürk, Uygur ve Mani alfabesiyle yazılmış metinlerdir.
-
Türklerin sözlü edebiyat geleneği, destan, sagu, koşuk, atasözü, bilmece gibi türleri içerir.
-
Türklerin İslamiyet’i kabul etmesiyle birlikte yeni bir kültür ve medeniyetle tanışmaları ve bu kültürün etkisinde eserler vermeleri.
-
İslami Dönem Türk Edebiyatı: Türklerin İslamiyet’i kabul ettikten sonra geliştirdikleri edebiyat ürünlerini kapsar. Bu dönemde Divan Edebiyatı ve Halk Edebiyatı olmak üzere iki ana akım ortaya çıkar. Bu dönemin ayrılmasında etkili olan unsurlar şunlardır:
-
Divan Edebiyatı, saray ve şehir çevrelerinde gelişen, Arapça ve Farsça’nın etkisinde kalan, klasik şiir ve nesir türlerini içeren bir edebiyattır.
-
Halk Edebiyatı, halkın yaşayışını, duygu ve düşüncelerini yansıtan, hece ölçüsü ve yarım uyakla yazılan, anonim veya şahsi şiir ve nesir türlerini içeren bir edebiyattır.
-
Divan Edebiyatı ile Halk Edebiyatı arasında farklı dil, üslup, ölçü, uyak, tema, bakış açısı gibi özellikler bulunur.
-
Batı Etkisindeki Türk Edebiyatı: Türklerin Batı medeniyetiyle tanışmaları ve bu medeniyetin edebiyat anlayışından etkilenmeleri sonucu ortaya çıkan edebiyat ürünlerini kapsar. Bu dönemde Tanzimat, Servet-i Fünun, Fecr-i Ati, Milli Edebiyat, Cumhuriyet Dönemi gibi alt dönemler görülür. Bu dönemin ayrılmasında etkili olan unsurlar şunlardır:
-
Tanzimat Dönemi’nde Batılılaşma hareketi başlar ve edebiyatta yeni türler (roman, hikaye, tiyatro) denemeleri yapılır. Şiirde aruz ölçüsü devam ederken hece ölçüsü de kullanılır. Toplumsal sorunlar işlenir.
-
Servet-i Fünun Dönemi’nde sanat için sanat anlayışı hakim olur ve bireysel konular işlenir. Şiirde aruz ölçüsü sıklaştırılır ve serbest müstezat denilen yeni bir nazım şekli ortaya çıkar. Roman ve hikayede realizm akımının etkisi görülür.
-
Fecr-i Ati Dönemi’nde Servet-i Fünun’un devamı niteliğinde bir edebiyat yapılır ancak daha romantik ve idealist bir tutum sergilenir. Şiirde aruz ölçüsü devam ederken hece ölçüsü de denemeler yapılır. Roman ve hikayede toplumsal eleştiriye yer verilir.
-
Milli Edebiyat Dönemi’nde milli kimlik bilinci ön plana çıkar ve Türkçülük akımı etkili olur. Şiirde hece ölçüsü ve yarım uyak benimsenir. Roman ve hikayede milli duygular, kahramanlık, vatan sevgisi gibi konular işlenir.
-
Cumhuriyet Dönemi’nde Türk edebiyatı çok yönlü bir gelişme gösterir ve farklı akımlar, türler, üsluplar ortaya çıkar. Şiirde hece ve serbest ölçü kullanılır. Roman ve hikayede toplumcu gerçekçilik, psikolojik roman, köy romanı gibi türler gelişir. Tiyatroda milli tiyatro, modern tiyatro, absürt tiyatro gibi türler görülür.
