Türkiye’nin iklimini etkileyen faktörler şöyle sıralanabilir:
-
Matematik konum: Türkiye, 36-42 derece kuzey enlemleri ve 26-45 derece doğu boylamları arasında, ılıman iklim kuşağının ekvatora yakın bölümünde yer alır. Bu konum, Türkiye’nin ılıman iklim şartlarının etkili olmasına ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olur. Türkiye, yazın daha çok güneyden gelen sıcak hava kütlelerinin, kışın ise kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin etkisi altına girer.
-
Özel konum: Türkiye’nin iklimi üzerinde yalnızca matematik konum etkili değildir. Eğer böyle olsaydı, güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklıklar düzenli bir biçimde azalır, yaklaşık aynı enlemler arasında yer alan Ege, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde aynı iklim şartları görülürdü. Halbuki Türkiye’de kısa mesafelerde büyük iklim değişiklikleri ortaya çıkar. Bu duruma yol açan başlıca etmenler şunlardır:
-
Kara ve deniz dağılışı: Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımadadır. Denizler geç ısınıp geç soğuduğu için kıyı bölgelerimizin iklimi daha ılımandır. İç bölgelere gidildikçe karasallık etkisi artar. İç kesimler yazın daha çok ısınır kışın da daha çok soğur. Kara ve deniz dağılışının iklim üzerindeki bir başka etkisi de günlük ve yıllık sıcaklık farklarıdır. Kıyılardan iç kesimlere gidildikçe deniz etkisinin ve nem oranının azalmasına bağlı olarak günlük ve yıllık sıcaklık farkları da artar. Aynı durum iç kesimlerde yağış miktarının azalmasına neden olur.
-
Yükselti: Türkiye’de yükselti batıdan doğuya doğru artar. Yükselti arttıkça, hava basıncı ve sıcaklık azalır. Bu da iklim koşullarını değiştirir. Örneğin, Akdeniz Bölgesi’nde deniz seviyesindeki Antalya’da ocak ayı sıcaklık ortalaması 10 C iken, yükseltisi 1500 m olan Burdur’da 0 C dir. Yükseltinin artması ayrıca yağış miktarını da arttırır. Yüksek dağlar üzerinde bulutların yoğunlaşması ve yağış bırakması nedeniyle dağların denize bakan yamaçları daha fazla yağış alırken, iç kesimlere bakan yamaçları daha az yağış alır.
-
Dağların uzanış biçimi ve bakı durumu: Türkiye’de dağlar genellikle doğu-batı yönlü uzanır. Bu durum, kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin iç kesimlere girmesini engeller. Bu nedenle Karadeniz Bölgesi’nde kışlar ılık geçerken, İç Anadolu Bölgesi’nde kışlar soğuk geçer. Dağların bakı durumu da iklim üzerinde etkilidir. Güneye bakan yamaçlar güneş ışınlarını daha dik alır ve daha fazla ısınır. Kuzeye bakan yamaçlar ise güneş ışınlarını daha eğik alır ve daha az ısınır.
-
Basınç merkezlerinin etkisi ve rüzgarlar: Türkiye, yazın subtropikal yüksek basınç kuşağına, kışın ise orta kuşak alçak basınç kuşağına girer. Bu durum, rüzgarların yönünü ve şiddetini değiştirir. Türkiye’de yazın genellikle kuzeyden esen meltem rüzgarları etkili olur. Bu rüzgarlar kıyılarda serinlik sağlar. Kışın ise güneyden esen lodos rüzgarları etkili olur. Bu rüzgarlar kıyılarda sıcaklık artışına neden olur.
