Ölmeye Yatmak, Adalet Ağaoğlu’nun 1973 yılında yayımlanan romanlarından biridir. Bu eser, “Dar Zamanlar” üçlemesinin ilk kitabıdır. Roman, dönemin siyasal ve sosyal kaotik yapısını ele alır ve Cumhuriyet kuşağının 1938-1968 yılları arasındaki hikayesini, başkahramanı Aysel’in gözünden anlatır.
Ana karakter Aysel, bir otelin on altıncı katında, perdeleri sımsıkı kapatılmış, ışıkların tamamı söndürülmüş odasında çırılçıplak soyunarak ölmek için yatağa giriş yapar. Roman, bu noktadan sonra geriye dönüşlerle Aysel’in hayatını ve onu ölmeye sürükleyen süreci anlatır. Aysel, bir sosyoloji doçenti olarak aydın bir kadındır ve romanda tüm hayatı incelenirken, aynı zamanda Cumhuriyetin ilk neslini temsil eder. Aysel’in cinsel kimliği ve bireyselliği el yordamıyla sorgulaması, romanda önemli bir tema olarak işlenir.
Dar Zamanlar üçlemesinin diğer kitapları Bir Düğün Gecesi ve Hayır… ile birlikte, dönemin atmosferini ve toplumsal olayları Aysel’in gözünden okura aktarır.
Özet:
Roman, profesör Aysel Dereli'nin "ölmeye yatma" düşüncesiyle bir otele gitmesiyle başlar. Kocası Ömer’i, öğrencisi Engin’le aldatan Aysel, intihar etmeye karar verir.
Aysel, tüm giysilerini çıkarıp yatağa uzanarak ölümü beklerken, çeşitli düşüncelere kapılır. Ancak bir süre sonra kusar ve bu durum intihar girişiminin başarısız olacağını gösterir. Engin ile geçirdiği geceyi hatırlayan Aysel, telefonla arkadaşı Aydın’a ulaşmaya çalışır ve telefonu açtığında onu odaya davet eder. Fakat Aydın odaya gelmeden Aysel otelden ayrılır.
Aysel’in odayı terk etmesinden hemen sonra, anlatı bir ilçedeki okul etkinliğine geçer. İdealist Atatürkçü öğretmen Dündar’ın öğrencileri burada bir oyun sergiler. Bu oyunda Aysel, Aydın, Ali ve Ertürk isimli karakterler, romanın ana karakterleridir.
Aysel, ailesinin, özellikle Türkçülüğü destekleyen ağabeyi İlhan’ın tepkilerine rağmen eğitimine devam ederek profesörlük makamına ulaşmıştır. Üniversiteyi bitirdikten sonra Paris’e gider ve bir süre orada yaşar. Döndüğünde ise üniversitede çalışan Ömer ile evlenir. Aysel, kocasını aldatarak romanın adı olan "Ölmeye Yatmak"ı da kendisi koyar.
Ali, zorluklara rağmen Dündar Öğretmen’in teşvikleriyle Ankara’ya gidip teknisyen olur. Okulu zor şartlarda bitirdikten sonra radyo işine girer ve sonrasında elektrikçilik yapmaya başlar.
Ertürk, askeri okuldan mezun olup subay olur. Önemli bir dönüm noktası, yasak olduğunu bilmeden Andre Gide’in "Dar Kapı" adlı kitabını okurken yakalanmasıdır. Bu olayın ardından, ordunun ve devletin kurallarına aykırı herhangi bir davranıştan kaçınmaya özen gösterir.
Aydın ise, Galatasaray ve Gazi Lisesi arasında geçen eğitim hayatından sonra diplomat olmayı başarır. Daha varlıklı ve sosyal çevresi daha yüksek olan Aydın, Aysel’e karşı bir ilgi duyar, ancak bu ilgi romantik bir ilişkiye dönüşmez ve sadece bir öpüşme ile sınırlı kalır.
Romanın sonunda Aysel’in otelden ayrılması, Aydın’ın hedefine ulaşamayacağını ve amacına ulaşamadığını gösterir.
