Nizamülmülk, Büyük Selçuklu Devleti’nin önemli bir veziri ve siyaset bilimcisiydi. Gerçek adı Ebu Ali Kıvamuddin Hasan bin Ali bin İshak et-Tûsî idi. 10 Nisan 1018’de İran’ın Horasan bölgesinin Tus şehrinde doğdu. Gazneliler’in idaresindeki bu şehirde büyüdü ve devlet işlerine başladı. 1063’te Alp Arslan’ın Belh valisinin yanında çalışmaya başladı ve 1064’te vezir olarak atandı. Alp Arslan ve Melikşah dönemlerinde devlet yönetiminde büyük rol oynadı. Devletin düzenini, adaletini, maliyesini, askerini, sosyal ve kültürel yönlerini geliştirdi. Siyasetname adlı eseriyle de tarihe geçti. Bu eserde Türk-İslam devletlerinin siyasi, hukuki, felsefi ve ahlaki konularını ele aldı. Siyasetname, birçok dile çevrilerek yayınlandı.
Nizamülmülk, 1092 yılında Nihavend’te bir Haşhaşi fedaisi tarafından zehirli bir bıçağıyla öldürüldü. Ölümü Katlin Genel Özeti adlı minyatürde tasvir edilmiştir. Nizamülmülk’ün mezarı İran’ın İsfahan kentinde Sultan Melikşah ile birlikte bulunmaktadır.
Nizamülmülk’ün Siyasetnamesi
Nizamülmülk’ün Selçuklu Sultanı Melikşah‘ın tavsiyesi üzerine kaleme aldığı Siyasetnamesi oldukça önem arz eden bir eserdir. Eseri Farsça kaleme almıştır. Toplam 51 fasıldan oluşan Siyasetname’de Selçuklu Devleti’ndeki aksaklıkları ve bunlara karşı alınması gereken tedbirleri, devlet kurumlarında yürürlüğe sokulması gereken düzenlemeleri anlatmıştır. Bu eserin en eski nüshası İran’da Tebriz-i Milli Kütüphanesinde bulunmaktadır.
