Merkantalist sistem, Avrupa’da 16. ve 18. yüzyıllarda uygulanan bir ekonomi politikasıdır. Bu sistemde devletler, ihracatı arttırıp ithalatı azaltarak ticaret fazlası elde etmeye ve altın ve gümüş gibi değerli madenleri biriktirmeye çalışırlardı. Böylece devletlerin ekonomik gücü ve rekabet avantajı artacaktı.
Merkantalist sistem, Osmanlı Ekonomisine olumsuz etkileri olan bir sistemdir. Çünkü Osmanlı Devleti’nin ekonomi anlayışı, Merkantilist anlayıştan farklıydı. Çünkü Osmanlı’nın ekonomi anlayışında insanların ihtiyaçlarının karşılanması esas alınıyordu. Osmanlı’daki anlayışa göre üretim yapanlar önce kendi ihtiyaçlarını karşılamalı, daha sonra toplumun ihtiyaçlarına cevap vermeliydi. Osmanlı Devleti’nde piyasada bol, ucuz ve kaliteli mal bulundurulmasına dikkat ediliyor ve ticarette halkın refahı gözetiliyordu. Osmanlı, ticareti bir amaç olarak değil araç olarak kullanıyor, ithalat çoğu zaman özendiriliyordu. Merkantilizmde ise tam tersi bir anlayışla ithalat kısıtlanıp ihracat destekleniyordu.
Merkantilist sistem, Osmanlı Ekonomisine olumsuz etkileri olan bir sistemdir. Çünkü bu sistem:
-
Osmanlı’nın ticari ortakları olan Avrupa devletlerinin Osmanlı mallarına karşı gümrük duvarları oluşturmasına ve Osmanlı pazarlarını kendi mallarıyla doldurmasına yol açtı.
-
Osmanlı’nın altın ve gümüş rezervlerinin Avrupa’ya akmasına ve para değerinin düşmesine sebep oldu.
-
Osmanlı’nın sanayileşme sürecini geciktirdi ve yerli üretimi zayıflattı.
-
Osmanlı’nın dış ticaret açığı vermesine ve borçlanmasına neden oldu.
Bu etkilerin yanı sıra, Merkantilist sistem, Osmanlı Devleti’nin ekonomik yapısını da bozdu. Çünkü Osmanlı Devleti’nin ekonomik yapısı, Merkantilist anlayıştan farklıydı. Çünkü Osmanlı’nın ekonomi anlayışında insanların ihtiyaçlarının karşılanması esas alınıyordu. Osmanlı’daki anlayışa göre üretim yapanlar önce kendi ihtiyaçlarını karşılamalı, daha sonra toplumun ihtiyaçlarına cevap vermeliydi. Osmanlı Devleti’nde piyasada bol, ucuz ve kaliteli mal bulundurulmasına dikkat ediliyor ve ticarette halkın refahı gözetiliyordu. Osmanlı, ticareti bir amaç olarak değil araç olarak kullanıyor, ithalat çoğu zaman özendiriliyordu. Merkantilizmde ise tam tersi bir anlayışla ithalat kısıtlanıp ihracat destekleniyordu.
Osmanlı Devleti’nin ekonomik yapısı, iaşe (provizyonizm), gelenekçilik ve fiskalizm gibi üç temel ilkeye dayanıyordu. İaşe piyasada bol miktarda mal bulunmasını ifade ederken, gelenekçilik Osmanlı Devleti’nin ekonomisinde ideal düzeni ve statükoyu koruma güdüsüydü. Fiskalizm ise kişilerden ziyade devlet hazinesinin zenginleşmesini amaçlamaktaydı. Bu ilkeler, Merkantilist sistemin zıddı sayılabilecek politikalar içeriyordu.
Merkantilist sistem, Osmanlı Ekonomisine olumsuz etkileri olan bir sistemdir. Çünkü bu sistem, Osmanlı Devleti’nin ekonomik yapısını bozduğu gibi, Avrupa devletlerinin ekonomik gücünü arttırarak Osmanlı Devleti’ne karşı siyasi ve askeri üstünlük sağladı. Bu durum, Osmanlı Devleti’nin gerileme dönemine girmesine ve sonunda yıkılmasına katkıda bulundu.
