Hava kirliliği, havada katı, sıvı ve gaz halindeki yabancı maddelerin insan ve diğer canlıların sağlığını olumsuz yönde etkilemeye başladığı ve ekolojik ve çevresel dengeleri bozan durumlara sebep olmasıdır.
Hava kirliliğine neden olan yabancı maddeler şu şekilde sıralanabilir:
-
Kükürtdioksit: Kömür ile çalıştırılan santral ve ocaklardan dolayı havaya karışan bu gaz, solunum yolu rahatsızlıkları başta olmak üzere birçok hastalığı beraberinde getirebilir. Ayrıca duman ve asit yağmuru gibi olumsuzluklara da neden olabilir.
-
Azot oksitler: Havayı yoğun biçimde kirleten azot oksitler, sanayi kuruluşlarının ve fabrikaların saldığı gazlar nedeniyle ortaya çıkar. Bu gazlar da solunum yolu hastalıkları, göz tahrişi ve asit yağmuru gibi sorunlara yol açar.
-
Karbonmonoksit: Özellikle araçların egzozlarından çıkan bu gaz, havadaki oksijen miktarını azaltır ve kanın oksijen taşıma kapasitesini düşürür. Bu da kalp krizi, baş ağrısı, bayılma gibi ciddi sağlık problemlerine neden olur.
-
Ozon: Atmosferin üst katmanlarında bulunan ozon tabakası, güneşten gelen zararlı ışınları filtre ederek canlı yaşamını korur. Ancak yer seviyesinde oluşan ozon ise hava kirliliğine katkıda bulunur. Ozon, güneş ışığıyla reaksiyona giren diğer kirletici maddelerden oluşur. Ozon solunum yolu hastalıkları, akciğer hasarı ve bitki örtüsünün zarar görmesine sebep olur.
-
Partikül madde: Toz, is, kurum, polen, küf gibi havada asılı kalan katı veya sıvı parçacıklara partikül madde denir. Partikül madde kaynakları arasında araçlar, fabrikalar, tarım faaliyetleri, orman yangınları ve volkanik patlamalar sayılabilir. Partikül madde solunum yolu hastalıkları, kalp-damar hastalıkları ve kanser riskini artırır.
Hava kirliliği hem doğal hem de insan kaynaklı olabilir. Doğal nedenler arasında orman yangınları, toz fırtınaları ve volkanik faaliyetler sayılabilir. İnsan kaynaklı nedenler arasında ise fosil yakıtların kullanımı, sanayileşme, çarpık kentleşme, tarım ilaçları ve kimyasal maddeler sayılabilir. Hava kirliliği hem insan sağlığı hem de doğal çevre için ciddi tehditler oluşturur. Hava kirliliği küresel ısınma, iklim değişikliği, asit yağmuru, ozon deliği gibi sorunlara yol açar. Hava kirliliğinin önlenmesi için bireysel ve toplumsal olarak alınabilecek önlemler vardır.
Bunlar arasında şunlar sayılabilir:
-
Fosil yakıtlar yerine yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanmak.
-
Araç kullanımını azaltmak ve toplu taşıma, bisiklet veya yürüyüş gibi çevre dostu ulaşım seçeneklerini tercih etmek.
-
Enerji tasarrufu yapmak ve elektrikli cihazları gereksiz yere kullanmamak.
-
Ormanları korumak ve ağaç dikmek.
-
Geri dönüşüm yapmak ve atık miktarını azaltmak.
-
Çevre bilincine sahip olmak ve çevreye zararlı maddeler kullanmamak.
