Bölüm Sonu Uygulaması
1. Nötralleşme tepkimelerinin sonucunda ne tür maddeler oluşur?
Cevap:
Nötralleşme tepkimeleri, bir asit ile bir bazın tepkimeye girerek tuz ve su oluşturmasıdır. Nötralleşme tepkimelerinde, asitten gelen H+ iyonu ile bazdan gelen OH- iyonu suyu, asidin anyonu ile bazın katyonu da tuzu oluşturur.
Örneğin:
HCl + NaOH → NaCl + H2O
H2SO4 + 2KOH → K2SO4 + 2H2O
CH3COOH + NH3 → CH3COONH4 + H2O
Nötralleşme tepkimelerinde oluşan tuzlar, sofra tuzu (NaCl) gibi sadece alkali metallerin klorürleri değil, iyonik bağlı bileşiklerin birçoğudur. Örneğin MgCl2, K2SO4, CaCO3 gibi kristal yapılı tuzlar da nötralleşme tepkimelerinde oluşabilir.
2. Nötralleşme tepkimeleri yazılırken ve tepkime denklemleri denkleştirilirken nelere dikkat edilir?
Cevap:
Nötralleşme tepkimeleri yazılırken ve tepkime denklemleri denkleştirilirken şu noktalara dikkat edilir:
-
Asit çözeltisindeki H+ iyonu sayısıyla baz çözeltisindeki OH– iyonu sayısının eşitlenmesi için asit ve baz bileşiklerinin başına uygun katsayılar konur.
-
Ürünler kısmına ise tuz ve su yazılır.
-
Sonrasında denkleştirme yapılır.
3. Aktif metal, yarı soy metal ve soy metal nedir?
Cevap:
Aktif metal, yarı soy metal ve soy metal, metallerin tepkimeye girme eğilimlerine göre sınıflandırılan alt gruplarıdır.
-
Aktif metaller, elektron verme eğilimi hidrojenden daha büyük olan metallerdir. Tüm asitlerle tepkime verir ve H2 gazı açığa çıkarır. Örneğin Na, K, Mg, Ca, Al gibi.
-
Yarı soy metaller, elektron verme eğilimi hidrojenden daha küçük olan metallerden Cu, Hg ve Ag’dir. Oksijensiz asitlerle tepkime vermez. Sadece oksijenli ve kuvvetli asitlerle (HNO3, H2SO4) tepkime verir ve tuz, gaz ve su oluşur.
-
Soy metaller, elektron verme eğilimi hidrojenden daha küçük olan metallerden Au, Pt ve Pd’dir. Hiçbir asitle tepkime vermez. Sadece kral suyu adı verilen HCl ve HNO3 karışımıyla tepkime verir.
4. Bütün metaller asitlerle tepkime verir mi? Açıklayınız.
Cevap:
Hayır, bütün metaller asitlerle tepkime vermez. Metalleri tepkimeye girme eğilimlerine göre şöyle sınıflandırabiliriz:
-
Aktif metaller (Na, K, Li, Mg, Ca) tüm asitlerle tepkime verir ve H2 gazı açığa çıkarır.
-
Yarı soy metaller (Cu, Hg, Ag) oksijensiz asitlerle tepkime vermez. Sadece oksijenli ve kuvvetli asitlerle (HNO3, H2SO4) tepkime verir ve tuz, gaz ve su oluşur.
-
Soy metaller (Au, Pt) hiçbir asitle tepkime vermez. Sadece kral suyu adı verilen HCl ve HNO3 karışımıyla tepkime verir.
-
Amfoter metaller (Zn, Sn, Cr, Pb, Al) hem asitlerle hem de kuvvetli bazlarla tepkime verir ve H2 gazı açığa çıkarır.
5. Yarı soy metaller ne tür asitlerle tepkime verir?
Cevap:
Yarı soy metaller, tepkimeye girme eğilimleri düşük olan metallerdir. Oksijensiz asitlerle tepkimeye girmezler. Sadece oksijenli ve kuvvetli asitlerle tepkimeye girerler. Yarı soy metallerin asitlerle tepkimelerinde tuz, gaz ve su oluşur.
Örneğin:
Cu + 4HNO3 → Cu(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O
Bakır (Cu) ve nitrik asit (HNO3) tepkimesinde bakır nitrat (Cu(NO3)2), azot dioksit (NO2) ve su (H2O) oluşur.
6. Metaller bazlarla tepkime verir mi? Açıklayınız.
Cevap:
Metaller bazlarla tepkimeye girmezler, ancak kuvvetli bazların derişik çözeltileri, amfoter metallerle H2 çıkararak tepkime verirler ve tuz oluştururlar. Amfoter metaller, oksitleri ve hidroksitleri hem asidik hem de bazik özellikleri bir arada taşıyan metallerdir. Örnek olarak Zn, Sn, Pb, Cr, Be ve Al verilebilir.
Amfoter metallerin bazlarla tepkimeye girmesi sonucunda ortaya çıkan örnek denklemler şunlardır:
Zn + 2KOH → K2ZnO2 + H2
Sn + 2NaOH → Na2SnO2 + H2
Pb + 2NaOH → Na2PbO2 + H2
Cr + 4NaOH → Na2CrO4 + 2H2
Be + 2NaOH → Na2BeO2 + H2
Al + 3KOH → K3AlO3 + H2
7. Amfoter metal nedir?
Cevap:
Amfoter metal, oksit ve hidroksitleri hem asidik hem de bazik özellikleri bir arada taşıyan element veya bileşiktir. Amfoter metaller hem asitlerle hem de bazlarla tepkimeye girerler. Metal ve yarı metallerin bir kısmı, aminoasitler ve proteinler amfoterik özellik gösterirler.
Amfoter metallerin bazı örnekleri şunlardır:
-
Krom (Cr): Krom oksit (Cr2O3) ve krom hidroksit (Cr(OH)3) amfoterdir. Asitlerle tepkimeye girerek krom tuzları oluşturur. Bazlarla tepkimeye girerek kromat (CrO4)2- veya dikromat (Cr2O7)2- iyonları oluşturur.
-
Çinko (Zn): Çinko oksit (ZnO) ve çinko hidroksit (Zn(OH)2) amfoterdir. Asitlerle tepkimeye girerek çinko tuzları ve hidrojen gazı oluşturur. Bazlarla tepkimeye girerek çift katyonlu çinkat tuzları oluşturur.
-
Kalay (Sn): Kalay oksit (SnO) ve kalay hidroksit (Sn(OH)2) amfoterdir. Asitlerle tepkimeye girerek kalay tuzları ve hidrojen gazı oluşturur. Bazlarla tepkimeye girerek çift katyonlu stanat tuzları oluşturur.
-
Kurşun (Pb): Kurşun oksit (PbO) ve kurşun hidroksit (Pb(OH)2) amfoterdir. Asitlerle tepkimeye girerek kurşun tuzları ve hidrojen gazı oluşturur. Bazlarla tepkimeye girerek çift katyonlu plumbat tuzları oluşturur.
-
Berilyum (Be): Berilyum oksit (BeO) ve berilyum hidroksit (Be(OH)2) amfoterdir. Asitlerle tepkimeye girerek berilyum tuzları oluşturur. Bazlarla tepkimeye girerek çift katyonlu berilat tuzları oluşturur.
-
Alüminyum (Al): Alüminyum oksit (Al2O3) ve alüminyum hidroksit (Al(OH)3) amfoterdir. Asitlerle tepkimeye girerek alüminyum tuzları oluşturur. Bazlarla tepkimeye girerek çift katyonlu alüminat tuzları oluşturur.
8. Amfoter metaller hangileridir?
Cevap:
Amfoter metaller, oksitleri ve hidroksitleri hem asidik hem de bazik özellikleri bir arada taşıyan metallerdir. Örnek olarak krom (Cr), çinko (Zn), kalay (Sn), kurşun (Pb), berilyum (Be) ve alüminyum (Al) verilebilir.
Amfoter metaller, asitlerle tepkimeye girdiklerinde tuz ve hidrojen gazı oluştururlar. Örneğin:
Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2
Amfoter metaller, bazlarla tepkimeye girdiklerinde çift katyonlu tuz ve hidrojen gazı oluştururlar. Örneğin:
Al + 3KOH → K3AlO3 + H2
9. Yarı soy ve soy metaller hangileridir?
Cevap:
Yarı soy metaller, oksijensiz asitlerle tepkimeye girmeyen ama oksijenli asitlerle tepkimeye giren metallerdir. Örnek olarak bakır (Cu), gümüş (Ag) ve civa (Hg) verilebilir. Bu metaller periyodik tablonun 1B ve 2B gruplarında yer alırlar.
Soy metaller ise oksijensiz ve oksijenli asitlerle tepkimeye girmeyen metallerdir. Örnek olarak altın (Au), platin (Pt) ve paladyum (Pd) verilebilir. Bu metaller periyodik tablonun 8B grubunda yer alırlar.
10. Nitrik asit, sülfürik asit ve hidroflorik asit cam ve porselenle tepkimeye girer mi? Açıklayınız.
Cevap:
Nitrik asit, sülfürik asit ve hidroflorik asit, cam ve porselenle tepkimeye girebilen güçlü asitlerdir. Bu asitler, cam ve porselenin ana bileşeni olan silikatları çözebilirler. Özellikle hidroflorik asit, camı aşındırıcı etkisiyle bilinir. Bu nedenle, bu asitleri cam veya porselen kaplarda saklamak uygun değildir.
