Asitler ve bazlar bütün metallerle tepkime verir mi?
Cevap:
Asitler ve bazlar bütün metallerle tepkime vermez. Asitler genellikle aktif metallerle tepkimeye girerek tuz ve hidrojen gazı oluştururlar. Aktif metaller, hidrojen iyonlarını değiştirebilen, asitlerden hidrojen gazı üreten metallerdir. Magnezyum, çinko, demir ve kurşun metalleri en aktif metallerdir.
Örneğin:
Zn + H 2 SO 4 → ZnSO 4 + H 2
Bazı metaller ise asitlerle tepkimeye girmez veya çok zayıf tepkime verirler. Bunlar yarı soy metaller ve soy metaller olarak adlandırılır. Yarı soy metaller, bakır, gümüş ve civa gibi en az aktif olan metallerdir. Bu metaller yapısında oksijen bulunmayan asitlerle tepkime vermezler. Soy metaller ise altın, platin gibi nemli havada oksitlenmeye ve korozyona direnç gösteren metallerdir. Bu metaller asitlerle kolayca aşındırılamazlar.
Bazlar ise genellikle metallerle tepkimeye girmezler. Ancak kuvvetli bazların derişik çözeltileri, amfoter metallerle hidrojen gazı çıkararak tepkime verirler ve tuz oluştururlar. Amfoter metaller hem asitlerle hem de bazlarla reaksiyona giren metallerdir. Be, Al, Ga, Ge, As, Sn, Pb, Sb, Zn, Bi, Cr elementleri amfoter metallerdir. Örneğin:
Zn + 2NaOH → Na 2 ZnO 2 + H 2
Asitlerin ve bazların günlük hayat açısından önemli tepkimeleri nelerdir?
Cevap:
Asitlerin ve bazların günlük hayat açısından önemli tepkimeleri şunlardır:
-
Toprağın pH’ı bitkilerin büyümesi ve beslenmesi için önemlidir. Bazı bitkiler asidik topraklarda, bazıları ise alkali topraklarda daha iyi yetişir. Asidik topraklara bazik olan kireç taşı (CaCO3), sönmemiş kireç (CaO), odun külü gibi maddeler eklenerek toprağın pH’ı yükseltilir.
-
Zeytinyağı üretiminde asitlik oranının 0,8-2 arasında olması tercih edilir. Asitliği düzenlemek için zeytinyağı ile sud kostik (NaOH) basınçlı ortamda tepkimeye sokularak ortamın asitliği düzenlenir.
-
Ağızda oluşan asidik ortam diş çürümelerine neden olur. Diş çürümesini önlemek için alkali yapıdaki diş macunu ile ağız ortamı nötralize edilir.
-
Midede aşırı hidroklorik asit salgılanması sonucunda oluşan mide rahatsızlıklarını gidermek için bazik alüminyum hidroksit (Al(OH)3) veya magnezyum hidroksit (Mg(OH)2) içeren ilaçlar kullanılarak mide pH’ı düzenlenir.
-
Kek yapımında kullanılan asidik madde (limon suyu, elma, süt, yoğurt gibi) ile bazik yapıdaki kabartma tozu (sodyum bikarbonat [NaHCO3]) tepkimeye girerek karbon dioksit (CO2) oluşturur. Oluşan karbon dioksit, keki kabartır.
-
Saçların yıkanması sırasında kullanılan bazik yapıdaki şampuan saçların taranmasını zorlaştırır. Sorunu çözmek için kullanılan saç kremleri hafif asidik yapıda olduğundan saçların kolay taranmasını sağlar.
-
Cam ve seramik üzerinde aşındırıcı etki gösteren hidrojen florür (hidroflorik asit = HF) bazlar, asitler ve oksidanlar ile kolayca reaksiyona girer. Cam ve metallere karşı reaktivite nedeniyle genellikle plastik kaplarda saklanır.
Asitlerle çalışırken nelere dikkat edilmelidir?
Cevap:
Asitlerle çalışırken aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir:
-
Asitlerle çalışırken laboratuvar önlüğü giyilmeli ve laboratuvar gözlüğü takılmalıdır.
-
Asitler cildi tahriş edebileceği için eldiven kullanılmalıdır.
-
Asitlerin koklanmaması veya tadına bakılmaması gerekir.
-
Asit çözeltileri hazırlanırken asit üzerine su değil, su üzerine asit eklenmelidir. Aksi takdirde açığa çıkan ısı cam kabı kırabilir veya asidi etrafa sıçratabilir.
-
Asitler metalleri çözebildiği için metal kaplarda saklanmamalıdır. Cam veya plastik kaplar tercih edilmelidir.
-
Hidroflorik asit (HF) camı aşındırabildiği için cam kaplarda saklanmamalıdır. Ayrıca porselen malzemelerle de temas ettirilmemelidir.
-
Derişik sülfürik asit (H2SO4), fosforik asit (H3PO4) ve asetik asit (CH3COOH) çözünürken ısı açığa çıkardığı için dikkatli olunmalıdır. Ayrıca bu asitler nem çektiği için ciltteki suyu alarak asit yanığına neden olabilir.
-
Asitlerle çalışırken dökülme veya cilt teması durumunda bol su ile yıkamak ve en yakın sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.
