pH, bir çözeltinin asitlik veya bazlık derecesini ölçen bir birimdir. pH’in açılımı kesin olarak bilinmese de genellikle “potential of hydrogen” (hidrojen potansiyeli) veya “power of hydrogen” (hidrojen kuvveti) olduğu varsayılır. pH, çözeltideki hidrojen iyonu [H+] derişiminin negatif logaritması olarak tanımlanır:
pH = -log[H+]
pH ölçeği 0 ile 14 arasında değişir. pH değeri 7’den küçükse çözelti asidik, 7 ise nötr, 7’den büyükse bazik olarak adlandırılır. pH değerindeki bir birimlik değişim, hidrojen iyonu derişimindeki on katlık değişime karşılık gelir. Örneğin, pH’ı 5 olan bir çözelti, pH’ı 6 olan bir çözelteye göre 10 kat daha asidiktir.
pH ölçmenin birçok yolu vardır. Bunlara pH kağıtları, pH metreler, indikatörler ve titrasyon örnek verilebilir. pH kağıtları ve indikatörler, çözeltinin rengini değiştirerek asitlik veya bazlık derecesini gösterirler. pH metreler ise elektrokimyasal olarak çözeltinin elektriksel potansiyelini ölçerek pH değerini hesaplarlar. Titrasyon ise bilinen konsantrasyonda bir asit veya baz çözeltisini bilinmeyen konsantrasyondaki başka bir asit veya baz çözeltisiyle nötralleştirmek suretiyle pH değerini bulmaya yarayan bir yöntemdir.
pH ölçümü, kimya, biyoloji, tıp, tarım, gıda ve su kalitesi gibi pek çok alanda önemli bir amaçla kullanılır. pH ölçümü sayesinde maddelerin kimyasal özellikleri, reaksiyonları, aktiviteleri ve canlılıkları hakkında bilgi edinilebilir.
Örneğin:
-
Kanın pH’ı yaklaşık 7.4’tür ve bu değerden çok az sapma bile hayati tehlike oluşturabilir.
-
Toprağın pH’ı bitkilerin büyümesi ve beslenmesi için önemlidir. Bazı bitkiler asidik topraklarda, bazıları ise alkali topraklarda daha iyi yetişir.
-
Gıdaların pH’ı bozulma süresini ve korunma yöntemlerini etkiler. Asidik gıdalar daha uzun süre dayanırken, alkali gıdalar daha kolay bozulur.
-
Su kaynaklarının pH’ı suyun kalitesi ve içilebilirliği hakkında fikir verir. Su ne çok asidik ne de çok alkali olmalıdır.
